400 



DZIAŁ III. ZOOLOGIJA. 



Glepsine marginata Muller i parę słów o Clepsine bioculata 

 Bergm. Ponieważ w roku bieżącym udało nam się zebrać bardzo obfity mate- 

 ryjał, opracowaliśmy, prócz opisów oddzielnych gatunków, także i morfologiją 

 grup, do których one należą. Podajemy obecnie opisy gatunków: A u 1 o s t o- 

 mum gulo Braun, Hirudo medicinalis Eay et Linne, Clepsine tes- 

 s e 1 a t a Muller, Clepsine polonica n. sp., Piscicola piscium 

 Eosel, również znacznie dopełnione opisy Clepsine marginata Muller 

 Clepsine bioculata Bergm. 



Przy charakterystyce tak oddzielnych form, jak i całych grup głównie zwra- 

 caliśmy uwagę na zewnętrzną morfologiją pijawek, prawie zupełnie pomijając mil- 

 czeniem szczegóły anatomiczne, jako mające mniejsze systematyczne znaczenie, 

 niż pierwsze. Pod tym względem bardzo była nam pomocną praca D-ra S. Apa- 

 thyego „Siisswasser Hirudineen", odznaczająca się wielką ścisłością i krytycyzmem 

 przy podawaniu szczegółów morfologicznych. Posługiwaliśmy się jeszcze mono- 

 grafiją Moąuin-Tandona, która zresztą pod bardzo wielu względami okazuje się 

 przestarzałą, „Beschreibung einiger Egelarten" D-ra Grube i pracą Kałużskiego. 

 Inne prace dostarczyły nam głównie szczegółów gieograficznego rozmieszczenia pi- 

 jawek. 



Staraliśmy się głównie o zebranie faktów i podanie ich w możliwie ścisłej 

 iobjektywnej formie; jednak niektóre z nich, np. ubarwienie, pozwoliły nam na 

 uwagi teoretyczne, tyczące się zmienności ubarwienia w obrębie jednego i tego sa- 

 mego gatunku, nawet jednej i tej samej odmiany. Przy opisie Nep helis octo- 

 c u 1 a t a var. p o e ci 1 a widzieliśmy, jak się rysunek u tej odmiany stopniowo 

 zmieniać może drogą zwiększania ilości i wielkości, kształtu, kierunku plamek 

 i centek i drogą ich zlewania się. To samo zobaczymy u Aulostomum gulo 

 i Hirudo medicinalis, u których jedna odmiana stopniowo tą samą drogą, 

 jak u poprzednio wspomnianego gatunku, przechodzi w inną. Fakty, o ile nam 

 się zdaje, są analogiczne z faktami, ty czącemi się ubarwienia kręgowych i motylów 

 i zebranemi przez D-ra G. H. Theodora Eimera, który dane te uogólnił w teoryją; 

 na mocy tej ostatniej zabarwienie i rysunek rozwijają się regularnie według pew- 

 nych praw. Zbyt mało jednak mieliśmy danych, abyśmy mogli dokładnie spraw- 

 dzić, o ile zgadzają się zaobserwowane przez nas fakty z poszczególnemi prawami 

 powyższej teoryi. 



W końcu pracy podajemy spis opisanych przez nas form z wymienieniem 

 stanowisk, ich rozmieszczenia, jak również i innych ważniejszych gatunków pija- 

 wek słodkowodnych, wreszcie tablice analityczne do określania rodzin, podro- 

 dzin^ rodzajów, gatunków i odmian form krajowych. 



Spełniając miły dla nas obowiązek, składamy podziękowanie D-rowi Józefo- 

 wi Nusbaumowi za łaskawie udzieloną nam pomoc naukową. 



Rodzina Onathobdellidae (Szczękowate). 



Nie posiadają ryjka, lecz 3 szczęki, czyli półkoliste zgrubienia skórne, umie- 

 szczone na dnie jamy gębowej, tuż przy wejściu do przełyku. Szczęki te poruszają 

 się zapomocą licznych i mniej, lub więcej silnych mięśni i zawierają sole wapienne 



