406 



DZIAŁ III. ZOOLOGIJA. 



biegają, w nieprzerwanym prawie szeregu, tak że razem tworzą bardzo wąską 

 wstęgę podłużną, która początkowo ma prosty, potem falisty przebieg. Części tej 

 linii falistej, zwrócone wypukłością ku brzegom ciała pijawki, zajmują po 3 nastę- 

 pujące po sobie pierścienie; części, zwrócone ku brzegom wklęsłością, zajmują po 

 "A pierścienie, leżące pomiędzy trzema, zajętemi przez wypukłości. Plamki obu 

 najbardziej nazewnątrz położonych rzędów tworzą małe grupy, podłużne lub za- 

 okrąglone, czasami pierścieniowate, zajmujące po 3 pierścienie i omijające owe 2 

 pierścienie, które są zajęte przez wklęsłe części wewnętrznych linij falistych. 



Plamki środkowych rzędów (leżących pomiędzy linij ami wewnętrznemi fali- 

 stemi i zewnętrznemi) bywają ułożone pojedynczo bez określonego porządku, lub 

 też łączą się w podłużne kreski na tych pierścieniach, na które przypadają wypu- 

 kłe części linij falistych. Linij e Avewnętrzne zaczynają się zaraz pomiędzy oczy- 

 ma ostatniej pary albo tuż poza nią; pozostałe odchodzą dopiero od dwunastego 

 pierścienia, a nawet jeszcze dalej i nie przechodzą, jak zwykle tamte, na przy- 

 ssawkę tylną. Na niektórych egzemplarzach czarne plamki powiększają się do te- 

 go stopnia, że wszystkie sąsiednie plamki stykają się brzegami, jednak przedział 

 pomiędzy wewnętrznemi linij ami falistemi zawsze pozostaje wolnym od plamek. 



Brzuszna strona upstrzona przez drobne i pojedyncze plamki, lub zupełnie 

 bez plamek. Odmiana, opisana przez Gerstfeldta, ma mieć na grzbiecie 6 czarnych 

 linij podłużnych, przeciętych przez podobnież liczne kreski poprzeczne, a na brzu- 

 chu mnóstwo ciemnych plamek". 



Pięć tych form, z których jedna została opisana przez Moąuin-Tandona, pod 

 nazwą Aul. gulo var. fuliginosa, dwie przez D-ra Grubego (jedna, jako 

 A ul. gulo var., druga, bardzo zbliżona do znalezionej przez nas, Aul. umbri- 

 n u m) i dwie przez Kałużskiego, zostały i przez nas zebrane. Prócz tych form 

 znaleźliśmy jeszcze inne, różniące się od nich mniej lub więcej, albo też mniej lub 

 więcej do nich zbliżone. 



Zabarwienie grzbietu i brzucha u Aulostomum gulo naszego kraju 

 odznacza się nader wielką zmiennością. W zabarwieniu grzbietu podstawowym 

 jest kolor bronzowy, ciemniejszy lub jaśniejszy, do którego jednak nadzwyczaj 

 często dołączają się rozmaite odcienie: szary, oliwkowy. W ten sposób grzbiet 

 pijawki bywa tak jasny, jak na Fig. 3 — 5, czasem jeszcze jaśniejszy, lub tak 

 ciemny, jak na Fig. 1—2, 6—8, często nawet ciemniejszy, prawie czarny. Koloru 

 bronzowego (Fig 2), bronzowo-czekoladowego, bronzowo-oliwkowego^) bronzowego 

 z odcieniem oliwkowym p© bokach i bardziej czerwonym ku środkowi (Fig. 3,4). Na 

 grzbiecie często ułożone są w rozmaity sposób ciemne plamki. Barwa brzucha, 

 zawsze u Aulostomum jaśniejsza, niż grzbietu, więcej jeszcze jest zmienną; 

 przechodzi ona przez wszystkie odcienie pomiędzy żółtym a zielonym kolorem; 

 znajdujemy brzuchy żółte (Fig. 10), szaro-żółte, brudno-żółte, szaro -żółto-zielone, 

 żółto-zielone (Fig. 1 1), szaro-zielone (Fig. 9), popielate, zielone (Fig. 1) ^), przyczem 

 wszystkie mają z boków mniej, lub więcej wyraźny żółty odbłysk. U znacznej 

 części osobników brzuch był pokryty ciemnemi plamkami w mniejszej lub więk- 



2) Odcienie te na rysunkach nie zostały uwydatnione. 



^) Fig. 9—11 i powierzcłinia brzuszna na Fig. 1 powinny być cokolwiek jaśniejsze; Fig'. 9 

 mniej zielona i więcej szara, a Fig. 11 mniej zielona i więcej żółta. 



