410 



DZIAŁ III. ZOOLOGIJA. 



A U 1. gulo V a r. t a e n i a t a, n o v a v a r. (Fig. 6): na bronzowo-oliw- 

 kowym grzbiecie dwa pasma zlewających się ze sobą ciemnych plamek. Po bo- 

 kach pasem ciemne plamki, bez porządku ułożone. 



A ul. gulo var. lithuanica, nova var. (Fig. 7): środek grzbietu 

 koloru bronzowego ograniczony dwoma ciemnemi pasmami; z boków przebiegają 

 na tle bronzowo-oliwkowem dwa szeregi podłużnych kresek, z których każda skła- 

 da się z trzech plamek i leży na trzech pierścieniach; pomiędzy każdemi dwie- 

 ma kreskami jednego i tego samego szeregu dwa pierścienie są wolne od 

 plamek. 



A u 1. g u 1 o V a r. u m b r i n a, n o v. v a r. (Fig. 1): barwa grzbietu, jak 

 u poprzednich form. Brzegami ciała przebiegają 2 pasy, oddzielone od brzucha 

 przez rząd czarnych plamelc i zabarwione tak samo, jak brzuch, lub też nażółto, 

 lub żółto-pomarańczowo. W odmianie tej rozróżniamy 3 pododmiany, na mocy 

 ułożenia plamek na grzbiecie. 



A ul. gulo var. umbrina, subvar. mać ulata, noyasub- 



V a r.: plamki ułożone, jak u odmiany m a c u 1 a t a. 



A u 1. gulo, V a r. umbrina, s u b v a r. s i n u a t a, n o v a s u b v a r. 

 (Fig. 1): plamki ułożone, jak u odmiany s i n u a t a. 



A u 1. gulo V a r. umbrina, s u b v a r. t a e n i a t a, n o v a s ub v a r.: 

 plamki ułożone, jak u odmiany taeniata. 



Przejrzeliśmy 314 osobników gatunku Aulostomum gulo; pomiędzy 

 niemi najliczniej była reprezentowana odmiana m a c u 1 a t a (84 osobniki), na- 

 stępnie: s i n u a t a (82), umbrina (74), f u 1 i g i n o s a (50), taeniata (24). 

 wreszcie najmniej egzemplarzy odmiany Gr r u b e i (2) i lithuanica (1). Wi- 

 dzieliśmy więc sporo form, pomiędzy któremi wspomniane odmiany stale się po- 

 wtarzały i z całą stanowczością możemy twierdzić, że od odmiany m a c u 1 a t a 

 aż do Aulostomum gulo yarietasGrubei i doAul. guloyar. 

 lithuanica, istnieje nieprzerwany łańcuch przejść; możemy to sobie wyobra- 

 zić w następujący sposób: plamki odmiany m a c u 1 a t a w następnem stadyjum 

 rozwoju rysunku grupują się w ten sposób, jak na Fig. 4 i na Fig. 5. W tem miej- 

 scu następuje rozdwojenie: z jednej strony tworzy się rysunek odmiany si n u a t a 

 i wreszcie G r u b e i, z drugiej — taeniata i lithuanica. Takież stop- 

 niowe formowanie się zupełnie wyraźnej odmiany widzieliśmy przy opisie Aulo- 

 stomum gulo var. umbrina. 



W obrębie więc jednego i tego samego gatunku mogą zachodzić nadzwyczaj 

 obszerne wahania w ubarwieniu pijawek; niesłusznie więc twierdzi Lewinsen i za 

 nim Kałużskij, nazywając np. Nephelis octocula var. poecila sub- 



V a r. r e t i c u 1 a t a, gatunkiem Nephelis reticulata, wychodząc z te- 

 go założenia, że ,, trudno przypuścić, aby ubarwienie mogło się wahać w tak ob- 

 szernych granicach". 



Jeżeli pomiędzy wspomnianemi odmianami istnieją liczne i stopniowe przej- 

 ścia, to zachodzi pytanie, którą z odmian należy uważać za pierwotną, którą za 

 ostateczne , ogniwo łańcucha, czyli innemi słowy: w jakim kierunku postępował 

 rozwój rysunku? Od odmiany maculata do Grubeii lithuanica, czy 

 też odwrotnie? Odpowiedzi na to pytanie mogłyby nam dostarczyć dwie drogi: 



