H. LINDENPELD, J. PlETEUSZYŃSKl. PRZYCZYNEK DO EAUNY PIJAWEK 411 



metoda doświadczalna i obserwacyja oddzielny cli osobników od wyklucia z jajka 

 aż do wieku dojrzałego. Ponieważ nie robiliśmy odpowiednicli doświadczeń i ob- 

 serwacyj, nie możemy nic o tem powiedzieć, zanotujemy tylko fakt, że nigdzie nie 

 widzieliśmy tak wyraźnego i prawidłowego rysunku odmiany s i n u a t a i Grr u- 

 b e i, nadającego grzbietowi pijawki poprostu wygląd mozajki, jak u młodych ma- 

 leńkich osobników; zresztą być może, że ta prawidłowość pochodziła tylko od zbli- 

 żenia oddzielnych somitalnych części rysunku. Jest bardzo prawdopodobnem, że 

 zmienność ubarwienia, rozmaite odcienie jego u naszych pijawek końskich i to 

 ukształtowanie rysunku zależy od pewnych specyjalnych warunków otoczenia. 

 Na poparcie tego twierdzenia możemy przytoczyć takie fakty, że np. odmianę 

 taeniata znaleźliśmy tylko w Łomiankach i że w tej miejscowości zupełnie nie 

 widzieliśmy odmiany s i n u a t a, że nawet odmiana maculata, pochodząca 

 z Łomianek, różniła się pewnym charakterystycznym wyglądem plamek od osob- 

 ników tejże odmiany, lecz zebranych winnych miejscowościach; że w każdej 

 miejscowości przeważają do pewnego stopnia formy z pewnem ubarwieniem, np. 

 w stawach za Wolskiemi rogatkami przeważają formy bardzo ciemne, prawie 

 czarne, w stawie obok szosy Belwederskiej nieco jaśniejsze (Fig. 2), w Łomian- 

 kach tak samo ciemne, jak w Belwederze, ale z bardzo wyraźnym odcieniem oliw- 

 kowym, w Jabłonnie bardzo jasne formy (Fig. 4). Decydującą odpowiedź, 

 czy, o ile i jakie warunki w jakim stopniu wpływają na ubarwienie, możnaby 

 otrzymać na gruncie doświadczalnym, na którym być może kiedyś tę kwestyją po- 

 stawimy. 



"Widząc stałe powtarzanie się pewnych form ubarwienia, przypuszcza-' 

 liśmy prawdopodobny jego związek z innemi częściami organizmu pijawki, np. 

 z uzębieniem, które, również jak i barwnik, stanowi wytwór skórny. 



Dla zrobienia odpowiednich obserwacyj, mieliśmy już jednak bardzo mało 

 egzemplarzy i dla tego na mocy tych danych nic stanowczego powiedzieć nie mo- 

 żemy. Oto rezultaty naszych poszukiwań pod tym względem. 



Obejrzeliśmy szczęki u 25 osobników, pomiędzy któremi było 11 odmiany 

 u m b r i n a, 6 m a c u 1 a t a, 7 s i n u a t a, 1 G! r u b e i. 



Pomiędzy sześcioma maculata, były 3 typowe formy, z których u jednej 

 wcale zębów nie było, u drugiej były zaledwie widoczne ich zaczątki, u trzeciej 

 l>yly tylko cztery ząbki z boku jednej szczęki, zaś na dwu szczękach ząbków 

 wcale nie było. Z pozostałych trzech osobników odmiany maculata, u których 

 w słaby bardzo sposób zaczynały się już zaznaczać dwie linije faliste, wszystkie mia- 

 ły bezzębne szczęki. Pomiędzy siedmioma egzemplarzami A u 1. g u 1 o v a r. s i- 

 n u a t a, dwa były takie, jak przedstawiono na Fig. 5, z których jeden miał ząb- 

 ki, jak na Fig. B, d, drugi na jednej szczęce wcale ząbków nie miał, na drugiej — 5^ 

 na^ trzeciej — 10. Z pozostałych 5 osobników u jednego znaleźliśmy 9—12 ząb- 

 ków, u drugiego 11—13, u trzeciego 10—13, u czwartego 11— 12, u piątego 

 13 — 14. Wreszcie u jednego osobnika odmiany Grubei było 12 — 14 

 ząbków. 



Co się tyczy odmiany u m b r i n a, to u pięciu osobników, u których pasy 

 l^oczne były niezbyt wyraźne, znaleźliśmy uzębienie w następującym stanie: 



