416 



DZIAŁ III. ZOOLOGIJA. 



lub Żółte plamki Przejście to od powierzchni brzusznej z małą ilością, plamek 

 do zupełnie czarnej z niewielką ilością plamek tła, drogą powiększania się plamek 

 w ilości i wielkości i zlewania ich ze sobą, odbywa się nadzwyczaj stopniowo. 



Eosporządzając dużą ilością osobników, możnaby je ułożyć w takim po- 

 rządku, w jakim się powiększa ilość i wielkość czarnych plamek na powierzchni 

 brzusznej. Otrzymalibyśmy wtedy długi łańcuch form, którego skrajne ogniwa 

 byłyby wprost sobie przeciwne: z jednej strony osobniki, których brzuszna po- 

 wierzchnia jest jaśniejsza niż grzbiet, z małą ilością czarnych plamek (Fig 20)^ 

 z drugiej —okazy o powierzchni brzusznej znacznie ciemniejszej, niż grzbiet, bo 

 czarnej z niewielkiemi, somitalnie ułożonemi, plamkami tła (Fig. 18). Wreszcie 

 pośrodku stałyby formy z powierzchnią brzuszną tak samo ciemną, jak grzbiety 

 pokrytą dosyć znaczną ilością czarnych plamek (Fig, 19). Gdyby ten szereg skła- 

 dał się z dostatecznie wielkiej ilości osobników, wtedy obok siebie stojące formy 

 tak małoby się pomiędzy sobą różniły pod względem ilości i wielkości plamek, że 

 z trudnościąbyśmy mogli różnicę tę dostrzedz. 



Tyle co do ogólnego zabarwienia, wspólnego trzem tym odmianom. Co sie 

 tyczy cech, charakteryzujących każdą odmianę oddzielnie, to są one następujące: 



yarietas catenata (Fig. 12): wstęgi środkowe bez plamek, między- 

 środkowe z czarnemi czworokątnemi plamami; 



yarietas signata (Fig. 13): wstęgi środkowe bez plamek; między- 

 środkowe z trójkątnemi lub deltoidalnemi czarnemi plamami, wzajemnie się do- 

 tykaj ącemi; 



varietas serpentina (Fig. 14, 16—17): wstęgi środkowe z czarnemi 

 plamkami; między środkowe z plamkami trójkątnemi, wzajemnie się dotyk aj ącemi. 



Do tego opisu Moąuin-Tandona jeszcze tylko to dodamy, że czworokątne 

 plamki u odmiany catenata i najszersze części trójkątnych u odmian signa- 

 ta issrpentina mieszczą się w odstępach somitalnych, czyli co 5 pierścieni. 



Jak pomiędzy odmianami maculat a, sinuata, Grubei, taenia- 

 t a, 1 i t h u a n i c a u gatunku A u 1 o s t o m u m gulo, tak samo i pomiędzy 

 wspomnianemi trzema odmianami pijawki lekarskiej istnieją liczne i stopniowe 

 przejścia — od odmiany catenata do signata i od tej ostatniej do s e r- 

 p e n t i n a. Widzieliśmy osobniki odmiany catenata, u których tu i owdzie 

 pomiędzy dwiema plamami czworokątnemi znajdowaliśmy po jednej, lub po dwie 

 maleńkie plamki; z drugiej strony u odmiany s i gn a t a plamki trójkątne czę- 

 sto leżą tylko na dwu pierścieniach, na pozostałych zaś trzech aż do pierścienia, 

 na którym zaczyna się następna plama trójkątna, mieszczą się trzy pojedyńcze 

 plamki fFig. 15). W ten sposób czworokątne plamki odmiany catenata stop- 

 niowo przechodzą w trójkątne, dotykające się wzajemnie plamki odmiany s ig na- 

 ta. Prócz tego u odmiany signata na wstęgach środkowych widzimy dosyć 

 często tu i owdzie małe plamki. Stanowi to znowu przejście do odmiany s e r- 

 p e n t i n a, u której plamki te na linijach środkowych leżą w somitalnych odstę- 

 pach, jednak nie zawsze tak regularnie. Czasami jest tych plamek mniej, niż so- 



^) Plamki czarne na Fig. 19—20 są nieco za duże, zaś zielone na Fig. 18— za małe. 



