H. LINDENFELD, J. PiETRUSZYŃSKI. PRZYCZYNEK DO FAUNY PIJAAVEK. 417 



mitów i wtedy zbliża się taka forma do odmiany signata. U odmiany s e r- 

 p e n t i n a rozwój rysunku, składającego się z plamek na środkowych wstęgach 

 i trójkątnych plamek na międzyśrodkowych, postępuje jeszcz > dalej, aniżeli to 

 bywa u typowej odmiany serpentina. Eozwój ten polega na tem, że trój- 

 kątne plamki wstęg międzyśrodkowych się powiększają, zaostrzone końce ich gru- 

 bieją, plamki zbliżają się do siebie (Fig. 17), wreszcie zlewają w jednę ciągłą 

 grubą liniją z węzełkowatemi zgrubieniami w somitalnych odstępach (Fig. 16). 

 Jednocześnie powiększa się także czarny barwnik na wstęgach środkowych: ilość 

 plamek się powiększa, ukazują się one prawie na każdym pierścieniu (Fig. 17), 

 powiększają się i wreszcie zlewają gdzieniegdzie w podłużne kreski, ciągnące się 

 przez kilka pierścieni (Fig. 16). 



Wogóle zauważyliśmy, że w miarę powiększania się trójkątnych plam na 

 wstęgach międzyśrodkowych mnożą się i powiększają plamki na wstęgach środ- 

 kowych. Przejrzeliśmy znaczną ilość pijawek lekarskich (około 200) i zupełnie 

 wyraźnie widzieliśmy tę korrelacyją pomiędzy rozwojem rysunku na wstęgach 

 środkowych i międzyśrodkowych. 



Zauważymy jeszcze, że w skrajnym stopniu rysunek ten jest rozwinięty 

 zwłaszcza u bardzo dużych form. 



Pijawka lekarska należy w naszym kraju do rzadszych. Podczas, gdy Ne- 

 p helis octoculata i Aulostomum gulo widzieliśmy we wszystkich pra- 

 wie zwiedzonych przez nas miejscowościach, pijawkę lekarską znaleźliśmy tylko 

 w trzech: w Łomiankach, Chotomowie i Zwierzeńcu (gubernija Warszawska, po- 

 wiat Radzymiński). Do powiatu E^adzymińskiego udaliśmy się na skutek łaska- 

 wie udzielonej nam wskazówki przez p. Antoniego Ślósarskiego. W Radzyminie 

 miejscowi mieszkańcy, felczer i aptekarz, objaśnili nas, że wogóle cały powiat 

 Radzymiński nadzwyczaj obfituje w Hi rudo medicinalis i że okoliczni 

 włościanie łowią ją w wielkiej ilości i sprzedają na miejscu i w Warszawie; war- 

 szawscy zaś felczerzy utrzymują, że uabywają je tylko we Włodawie, gdzie pro- 

 wadzona jest sztuczna hodowla pijawek, sprowadzanych głównie z Cesarstwa. 



W trzech wspomnianych miejscowościach pijawka lekarska żyje w wodach 

 łąkowych, moczydłach, na lato wysychających, w strugach. Włościanie nazywają 

 ją pijawką człowieczą, swojską, dobrą, prawdziwą; w Łomiankach słyszeliśmy nawet 

 nazwę pijawka polska. Jeżeli we wsi żyje Hir u do medicinalis, wtedy miesz- 

 kańcy najczęściej wiedzą o tem, nie boją się i umieją ją łapać: wchodzą obnażo- 

 nemi nogami w wodę, mącą ją i chwil kilka spokojnie stojąc, zdejmują przyczepio- 

 ne do ciała zwierzęta. 



Najwięcej można ich znaleść wczesną wiosną i latem; we wrześniu jest już 

 ich zwykle bardzo mało. 



Rodzina Rhynchobdellidae (RyjkoY/ate). 



w przełyku pijawek, należących do rodziny Rhynchobdellidae, znaj- 

 duje się ryjek, czyli fałda kolista, utworzona przez jego ścianki, położona poza 

 pierścieniem nerwowym przełykowym, silnie wydłużona i zwrócona ku przodowi. 

 U rozmaitych rodzajów i gatunków ryjek dosięga różnej długości. Zapomocą licznych 



Pam. Pizyj. Tom X, ^ Pział III — 55 



