T. DOWGIRD. WIADOMOŚĆ O WYROBACH Z KAMIENIA GŁADZONEGO 



5 



Nazwca ludowa wyrobów z kjiimciiia gładzonego i wierzenie 

 ludu o pochodzeniu tycli zabytków. 



Tak z moich osobistych badań jak i z prac innych badaczów naszej bardzo od- 

 ległej przeszłości okazuje się, że na Litwie i Żmujdzi Jud wyrobom z kamienia 

 gładzonego w ogólności, a toporkom w szczególności, nadaję nazwę „Perkuna-kul- 

 ka", (strzała piorunowa, a raczej pocisk piorunowy). 



Na Żmujdzi tak jest ta nazwa utarta i powszechnie znana wśród ludu, że do 

 czasu, póki jej nie znałem i pytałem o kamienne młotki, toporki, siekiery lub kliny 

 nic się dowiedzieć nie mogłem i każdy zapytany robił wielkie oczy i patrzył na 

 mnie tak, jakbym pytał go o rzecz, która egzystować nie może. 



W przeciągu lat trzech bywając co lato u ojca mego na wsi w Plemborgu, 

 nad Dubisa w pow. Rosieńskim, przy największych z mej strony usiłowaniach ni- 

 czego dowiedzieć się nie mogłem; dopiero poznawszy nazwę, przez lud tym przed- 

 miotem nadawaną, zaraz w przeciągu paru tygodni dostałem z pobliskich wsi 

 sztuk kilkanaście, I każdy z dawniej przezemnie pytanych znał doskonale topor- 

 ki kamienne, lecz pod nazwą Perkuna-kulki. 



Pod tą nazwą lud na Żmujdzi rozumie każde narzędzie z kamienia gładzone- 

 go wyrobione, tak dobrze toporki kamienne z dziurami do osadzania na toporzy- 

 skach, jak i bez dziur, kliny, dłuta oraz buławy i paciorki kamienne różnej wiel- 

 kości. 



Dla belemnitów, które w niektórych częściach Polski nazywają strzałą pio- 

 runową, lud na Żmujdzi ma specyjalną nazwę Łajmie-Paps Belemnit uważa- 

 ny jest też za przedmiot pochodzący z nieba, z drugiego świat.a i posiadanie jego 

 jest rzeczą bardzo cenną bo oprócz tego, że szczęście przynosi, ma posiadać, we- 

 dług mniemania ludu, znakomite własności lecznicze. Lud wierzy, że proszek ze 

 skrobanego belemnitu jest doskonałem lekarstwem na rany wszelkiego rodzaju 

 które posypują nim z pełną wiarą w jego skuteczność. 



Przedmioty wyrabiane z kamienia niegładzonego, a tylko otłukiwanego, jak 

 krzemienne strzałki, nożyki, piłki, groty od dzid, nie mają żadnej specyjalnej na- 

 zwy, oraz bardzo mało są znane ludowi. Należy to zapewne tłumaczyć tem, że 

 wymiary ich są stosunkowo bardzo drobne i tem mniejszą na się uwagę ludu 

 zwracają, pomimo że z niemi, o ile mi jest wiadomo, na Żmujdzi dosyć często spot- 

 kać się można, gdyż tak zwane stacyje przedhistoryczne tu są dość gęsto rossia- 

 ne. Wyroby zaś z nowszego okresu kamiennego (neologicznego), które, po nada- 

 niu odpowiedniej formy były jes^zcze wygładzone przez szlifowanie, swojem dokła- 

 dnem, po większej części, wykończeniem oraz większemi rozmiarami zastanawiają 



1) Łajmie^ dawua litewska boginka, opiekunka mężatek i ostrzegająca przed nieszczęściem, 

 Paps^ pierś, brodawka sutkowa. 



