6 



PZIAŁ lY. ANTROPOLOGLJA. 



ludzi niewykształconycli, którzy nie mogą zrozumieć pochodzenia, ani też użytku 

 tyćli przedmiotów i przypisują im nadziemskie pochodzenie i nadzwyczajne wła- 

 snos'ci. 



Ze znanych mi wersyj opowiadania o pochodzeniu Perkuna-kulek wszystkie 

 dają się rozdzielić na dwie grupy, których typy poniżej podaję. Typ pierwszy 

 spotykałem prawie wszędzie z mało znaczącemi zmianami, drugi zaś tylko dwa 

 razy. 



Według pierwszego typu, Perkuua-kułki spadają z nieba w czasie bicia pio- 

 runów, co tłumaczą w następujący sposób: Perkun, który jest w niebie, ma u swego 

 pasa z obu boków na dwu pętach konopnych zawieszone po sześć takicli kulek. 

 Gdy zacznie gwałtownie ruszać się, co bywa dość często, gdyż jest popędliwy, 

 kulki te uderzają o siebie i powodują grzmot; kiedy zaś przecinają pęta i ury- 

 wają się, spadają wtedy na ziemię, lecz nigdy więcej naraz jak jedna, a to dla te- 

 go, że z chwilą kiedy sznurek się rozrywa, Perkun łapie dziesięć kulek na dzie- 

 sięć swych palców, a jedenastą w dłonie i tylko dwunasta leci na ziemię. W dro- 

 dze rozgrzewa się do białości i gdy trafi na budynek, to go zapala. Mekiedy pio- 

 run jest suchy to jest niepalący, a to bywa wówczas, gdy na drodze spadającej 

 Perkuna kulki jest mało chmur 



Kulka, spadłszy z tak wysoka, zarywa się bardzo głęboko w ziemię, ale po 

 dziesięciu latach wyłazi na wierzch i wtedy człowiek może ją znaleść. Drugie 

 opowiadanie podaję w dosłownem tłumaczeniu, tak jak mi opowiadał Jan Andraj- 

 tis Gusta z Kadugini, pod Kołnujami (parafija i po w. Rosieński). „Dawno już da- 

 wno, kiedy jeszcze Perkunas żył na ziemi, ludzi wówczas niebyło tak dużo na 

 świecie, jak teraz. To też świat cały był zarośnięty lasem, a w tych lasach były 

 takie drzewa i zwierzęta o jakich dziś ludzie nie mają pojęcia. Otóż Perkun miał 

 matkę i ojca, bo i Pan Jezus też schodząc na ziemię, miał matkę Najświętszą 

 Pannę Maryją i oj^ia przybranego Ś-go Józefa, to też i Perkun nie mógł przyjść 

 w inny sposób na świat, jak musiała go matka zrodzić. Młodo mu jednak odu- 

 marła matka, a ojciec ożenił się z drugą, bo bez gospodyni niema gospodarki. 

 A\^ó wczas Perkun zaczął już cierpieć, bo macocha, jak zwykle macocha, nie lubiła 

 pasierba. W lat kilka umarł i ojciec, a macocha wyszła powtórnie za mąż i wte- 

 dy zaczęły się straszne czasy dla Perkuna. Macocha i ojczym znęcali się nad nim 

 naj okropniej, wreszcie oddali go w rekruty: Tam, „w żołnierzach" nie było mu 

 słodko, bo to dawniej i pałkami bili i głodzili, na kraj świata wysławszy, między 

 obcych ludzi, z któremi ludzkim językiem rozmówić się niemożna, a i 40 lat trzeba 

 było służyć—nietak, jak tej az. Przez cały czas będąc w wojsku, Perkun myślał 

 ciągle, jak po powrocie do domu, odda z okładem wszystko ojczymowi i macosze. 

 A siedząc tak długo powymyślał różne [dla nich męczarnie. Wreszcie został 

 zwolniony i wraca do domu. 



^) Zaciekawiony, jak lud objaśnia rozgrzewanie sic Perkuna-kulek w drodze od nieba do 

 ziemi, zacząłem sie dopytywać w różny sposób o przyczynę tego, a głównie żądałem jakichś dowo- 

 dów potwierdzających, iż kamień może się rozgrzać silnie tylko dla tegOj że przebywa przestrzeń; 

 na to otrzymałem odpowiedź, że kula ^ fuzyi prochem wyrzucona, też jest gorąca. 



