8 



DZIAŁ IV. ANTROPOLOGIJA. 



Własności lecznicze i mityczne toporków kamiennych. 



Wszyscy prawie badacze kraju naszego zaznaczają, że lud nasz wyrobom 

 z kamienia gładzonego, a w szczególności toporkom przypisuje własności lecznicze 

 i mityczne. Z. Glogier w tomie I Wiadomości Arclieołogicznycli na str. 107 pi- 

 sze: „Na piaskacli Nasouciszki znalazłem nad Niemnem jedyny ułamek młotka 

 z wydrążonym otworem; zupełne zużycie wszystkich boków tego szczątku przez 

 tarcie, a z drugiej strony powszechna wiara ludu naszego w lekarskie własności, 

 tak narzędzi kamiennych, jak strzałek piorunowych (belemnitów) i rogów jelenich, 

 skrobanych od wielu wieków na leki, tłumaczy w [części rzadkość tych młotków 

 w niektórych okolicach". W dopiskach czytamy: „Lud wielkopolski ma oddziel- 

 ne wyrażenie: utrzeć choremu kamyczka'' , 



Hr. Eustachy Tyszkiewicz pisze: „Lud do niej (do broni kamiennej (młoty 

 przywiązuje wiele przesądów. Skrobany jej kamień pije z wódką w cierpieniach, 

 niewiasty kładą w dzieżach w przekonaniu, że chleb lepiej się wypiecze, słowem 

 młotek kamienny u wieśniaka jest strzeżony, jako rzecz niezbędnie potrzebna". 

 (Badania str. 79). 



Hr. Konstanty Tyszkiewicz w dziele swojem „o kurhanach'' na str. 179 pisze: 



„Młoty kamienne na Litwie musiały mieć mityczne znaczenie, kiedy do nich 

 dotąd u nas lud prosty niejakieś poszanowanie przywiązuje. 



Z podobnym młotkiem kamiennym, włościanin nasz niechętnie się rosstaje, 

 bo on mu w domowem przesądnem życiu w wielu służy okolicznościach. 



I tak: naskrobany ten kamień z wódką ma go uleczyć, jakoby w cierpieniu; 

 wiejskie gospodynie kładą te młotki do dzieży w przekonaniu, iż chleb im się le- 

 piej wypiecze. Kliny zaś, które nazywają piorunowemi strzałami, znajdowane 

 w polu, składają w progu każdej nowej budowy w przekonaniu, iż one strzedz ją 

 będą od uderzenia pioruna". Tyle jest mi znane z naszej literatury archeologicz- 

 nej. Sam wśród ludu zebrałem co następuje: 



Najpospoliciej toporka, Perkuna kulki, używają w naszych stronach od tak 

 zwanych hólóiu suchych^ t. j. bólów w mięśniach i kościach bez żadnych zewnętrz- 

 nych oznak i wówczas miejsca bolące wycierają toporkiem. Przy wszelkich guzach 

 i obrzmiałościach, czy to powstałych z uderzenia, lub z jakiego innego powodu, też 

 nacierają chore miejsce. Od kolek dają pić skrobany w wódce, lub też smarzą 

 słoninę wraz z tym kamieniem, leją do wódki i to dają pić choremu. 



Przy chorobach piersi kobiecych i wymion u bydła stosują też nacieranie 

 Perkuna kulką. Skrobanym tym kamieniem posypują rany, lecz to nietak jest 

 skuteczne, jak skrobany Łajmie— paps (belemnit). 



Posiadanie toporka, w ogólności przynosi szczęście tak osobie, jak i domowi, 

 gdzie się znajduje. Zawieszony toporek przy warsztacie tkackim ma wpływać 

 korzystnie na równość tkaniny. Gdy w dzieży zepsuł się zakwas, najlepiej ją po- 

 prawić, nalawszy wrzątku, do którego potem wrzuca się rozgrzany w ogniu to- 

 porek. 



