10 



DZIAŁ IV. ANTROPOLOGIJA. 



Opis okazów. 



Znane mi okazy wyrobów z kamienia gładzonego na Żmudzi i Litwie prze- 

 ważnie sa wykonane z głazów narzuto wy cli i zdaje się, że większość, a prawdopo- 

 dobnie wszystkie zostały wyrobione na miejscu, gdyż niejednokrotnie napotykamy 

 okazy niewykończone, jako też i same rdzenie z dziur wierconych do osadzania 

 toporków na toporzysko. Pomimo bardzo dolvładnego nieraz wykonania toporków, 

 formy ozdobniejsze rzadko się spotykają, a jeszcze rzadsze są ozdoby ornamenta- 

 cyjne, chociażby w najpierwotniejszej postaci. Toporków krzemiennycii z dziu- 

 rami, wśród znanych mi okazów, zupełnie niema; kliny i dłuta z krzemienia są sto- 

 sunkowo bardzo częste, a niektóre z nicli prześlicznie wykonane, tak pod wzglę- 

 dem fo]*my, jako też i dokładnego wykończenia. Buławy (?) są to duże kamienne 

 paciorki, średnicy 2 — 4 cali, są one bardzo rzadkie, te które widziałem, są zro- 

 bione bardzo starannie i dokładnie. Toporki zaś często trafiają się roboty gru- 

 bej i widocznie dla łatwiejszego ich wykonania nieraz zużytkowane były natn- 

 ralne kształty kamienia. Niekiedy trafiają się okazy widocznie przerobione 

 z większego na mniejszy. Taka przeróbka, a raczej reparacyj a, musiała nastę- 

 pować wówczas, gdy toporek pękł przez otwór służący do osadzania na toporzy- 

 sku, wtedy wiercono nowy otwór bliżej ostrza, a przełom obrabiano na obuszek. 



Przyglądając się pilnie kształtom toporków, zauważymy z łatwością, że 

 zawsze starano się nadać im formę mniej więcej podobną do podanej pod fig. ł, 

 kt<')rej charakterystycznemi cechami są: 



1) Płaszczyzna a. b. jest prostopadłą do osi otworu e. i. k h. 



2) Płaszczyzna c. d. jest trochę pochylą, tak iż w obuchu b. d. więcej zbli- 

 ża się do a. b. niż u ostrza a. c, którego cięciwa nie jest prostopadłą do a. b. 



3) Dziura e. i. k. h. jest to przewrócony stożek ucięty i większą podsta- 

 Avą zawsze na płaszczyźnie a. b. wsparty. 



4) Trzpion, f. g. k. i., jeśli dziura całkowicie nie jest przewierconą, ma też 

 kształt stożka uciętego, lecz stojącego odwrotnie do dziury. 



c 



Fig. 1. 



