16 



DZIAŁ IV. ANTROPOLOGIJA. 



kach, były jednak różne dania. Mocno zaciekawiony, jak przodkowie nasi 

 przy nieznajomości metali tak trudną i tak dokładną wykonywali pracę zacząłem 

 szukać w literaturze, czy kto z archeologów nie doszedł do pewnych rezultatów^ 

 a przytem próbowałem sam podobną dziurę w kamieniu przewiercić. W litera- 

 turze nasz ej znalazłem wzmiankę tylko u Tyszkiewicza (O kurhanacli str. 165—169), 

 który mówi: „Brylowanie otworów odbywało się stopniowo: szedł naprzód jakiś 

 drylik cienki, za nim większy, na ostatku ów duży świder, który ostatecznie 

 otwór w młotku stanowił, a za nim dopiero kamienne cylindry otwór ten wygła- 

 dzały i szlifowały*'. 



Profesor dorpackiego uniwersytetu, C. Grewingk, jest tego zdania, że sztuki 

 kamienne do szlifowania wewnątrz otworów w młotkach i siekierach kamiennych 

 różnią się między sobą długością i grubością: są między niemi takie, które w grub- 

 szym końcu równe są i gładkie; mogły być i takie, któremi świeże otwory drylowa'. 

 poczynano. Odszukane szczątki przekonywają, że należeć musiały do jakiejś 

 większej całości. Grewingk sądzi, że świdrowanie otworów z obu stron jedno- 

 cześnie się prowadzić musiało. W takim razie, świdry były trwale przymocowa- 

 ne, sam zaś kamień się kręcił; przed świdrowaniem urządzano w przygotowywanej 

 broni małe zagłębienia, potem zaś zapomocą wody i piasku dokonywano re- 

 szty. Grewingk zauważył, źe w każdym młotku otwór trochę krzywo jest popro- 

 wadzony i stąd czyni wniosek, że powodem tego były umocowane świdry 

 które uporczywie idąc naprzód, nieraz zbijały przedmiot kamienny ze swego kie- 

 runku. Oprócz tego zauważył, że w stronie otworu, w której się rospoczyna, 

 świdrowanie, jest daleko gładsza powierzchnia ścian otworu; biorąc to za doAVÓd, 

 jak silnie cylinder świdrowanie rospoczynał, wnosi, że do tego wyrobu doskonal- 

 szy przyrząd, niż pierwiastkowa tokarnia Kałmuków, używanym bywał. Znaczna 

 liczba znalezionych cylindrów kamiennych, według niego, dowodzi, że świdrowanie 

 broni kamiennej odbywać się musiało na miejscu. Przypuszcza też, że niektóre 

 siekiery, bardzo misternie wyrobione, mogły być świdrowane zapomocą metalo- 

 wych, pustych wewnątrz cylindrów, lub świdrów, urządzonych w kształcie rury. 



Długoletnie badania moje nad bronią kamienną dokonywane i zbiór mój za- 

 bytków, odnoszących się do tego przedmiotu, całkiem mnie do innych doprowadzają 

 rezultatów i tutaj różnić się muszę co do wniosków, przez profesora dorpackiego 

 poczynionych. Z tylu set egzemplarzy broni kamiennej, jakie w ciągu moich po- 

 szukiwań widziałem i zbadałem, nigdy mi się natrafić nie zdarzyło na krzywo po- 

 prowadzony. Zadziwiającą w tej robocie akuratuość zachowywano w starożytno- 

 ści, co też i mnie utwierdza w tej myśli, że one nie od ręki, lecz zapomocą jakiejś 

 lepiej obmyślanej machiny były dokonywane. Zdania profesora Grewingka, 

 że cylindry kamienne służyły do świdrowania kamienia, podobnież nie podzielam: 

 albowiem z egzemplarzy znalezionych, których świdrowanie zaledwie rospoczętem 

 zostało i które po zbiorach różnych widziałem, i z tych, które w^ moim zbiorze po- 

 siadam, przekonywam się, że świdrowanie otworu rospoczynało się z jednej stro- 

 ny jakiemś ostrem i kończatem narzędziem które wprzód przez kamień przechodzi- 

 ło nawylot; potem otwór czemś innem powiększano. Cylindry zaś kamienne, 

 które Grewingk świdrami mianuje, służyły tylko do ostatecznego wygładzania 

 otworu. 



