18 



DZIAŁ IV. ANTROPOLOGU A. 



nież dobrze do tego służyć może bez czarny (S. n i g r a), kalina pospolita (V i- 

 bu r n u m o pu 1 u s) oraz inne drzewa o dużej miazdze wewnątrz. Ucięcie 

 i przygotowanie tycli rurek nie wymaga ani zbyt wielkiej zręczności, ani też bar- 

 dzo wj^szukanych narzędzi. Nóż, byle troclię ostry, wystarcza do tej roboty. 



Dwie te rurki mogą- być z najbardziej miękkiego drzewa, a nawet zbyt twarde, 

 nie wiercą tak dobrze otworu jak (miękkie. Rurki te powinny być tylko dość 

 sprężyste, nieuginające się i z tego powodu lepiej jest rurki takie używać z wy- 

 suszonego drzewa, niż z surowego. 



Do jednej z nich, krótszej c'. wbija się kołek d. dowolnej długości, a wystają- 

 cy jego koniec ostruguje się tak, aby dłuższa c. łatwo się obracała. Na rurkę c. 

 nawijamy sznurek f. i już mamy całe narzędzie, podobne do rzeźbiarskiego 

 yiolina, lub kowalskiego bora, gotowe. Używamy go w tenże sam sposób. 



Jedna osoba trzyma rurkę c'. i tą przyciska rurkę c. a druga bierze dwa koń- 

 ce sznurka f. po jednym do każdej ręki i pociąga raz jeden, raz drugi koniec, 

 czem wprowadza rurkę c. w ruch obrotowy. Ruch jest szybki i dość silny. Aby 

 się oś drewniana d. nie paliła, smaruje się ją tłuszczem, a w braku jego, napycha 

 się w to miejsce miękkie grzyby. 



Piasek użyty z wodą na końcu tego przyrządu, prędko i dobrze przecina ka- 

 mień. 



Pozostaje zatem utwierdzenie kamienia aby się nie ruszał i zapobieżenie, by 

 to yiolino przy zaczęciu wiercenia otworu nie posuwało się po powierzchni kamie- 

 nia oraz utrzymało choć niewielką ilość wody i piasku u swego końca. 



Bardzo prosty i mocny dostatecznie środek do utrzymania stale kamienia 

 jest osadzenie go w glinie (a), jak to wskazuje rysunek fig. 2. Glina nietylko 

 nie pozwala obracać się kamieniowi, lecz łączy go z podstawą, na której pracujemy, 

 np. z kłodą drewnianą, drugim wielkim kamieniem, lub też ziemią, lecz przed- 

 mioty te należy zmoczyć wodą przed położeniem gliny. 



Żeby się violino nie suwało po powierzchni wierconego kamienia, postąpiłem 

 w ten sposób, że wziąłem drzazgę e., w której zrobiłem otwór niezupełnie okrą- 

 gły, lecz taki, by rurka c. mogła w nim się obracać, niezmieniając swego kierunku. 



Drzazgę tę przykleiłem do kamienia a., miejsce powierzchni kamienia wyglą- 

 dające przez otwór w drzazdze, oczyściłem z gliny. Następnie dla utrzymania 

 wody i piasku na tej drzazdze i na górnej płaszczyźnie kamienia, nalepiłem glinia- 

 ny wałek a', przez co zrobiłem rodzaj miski. Tak urządziwszy cały przyrząd, ros- 

 począłem wiercenie, które szło dość szybko. Wiercąc pół godziny w twardym 

 granicie, wiolino zagłębiło się na 3 milimetry, a kawałek marmuru kararyjskiego 

 gruby 6 centymetrów przewierciłem w niespełna trzy godziny. 



Rurka drewniana c. ściera się, lecz z łatwością możua ją zmieniać. Oś d. 

 przy dobrem smarowaniu nie pali się i robota idzie dokładnie, a otrzymuje sia 

 otwór zupełnie taki, jaki spotykamy zawsze w toporkach kamiennych; to jest, żl 

 jeden koniec jest trochę szerszy od drugiego oraz trzpion, który też jest taki, 

 lecz siedzący odwrotnie w otworze, co pochodzi stąd, że do ścianek rurki c. tak 

 wewnętrznych jak i zewnętrznych przylegają ziarnka piasku i obracają się wraz 

 z rurką, a tym ruchem wycierają kamień, że zaś w górnych częściach ścianek 

 dłużej się piasek obraca, niż w dolnych, zatem tu więcej się kamienia wyciera. 



