H. DOWGTRD. WIADOMOŚĆ O WYROBACH Z KAMIENIA GŁADZONEGO. 19 



Każde dosypanie świeżego piasku oznacza się tak na ściankach otworu, jak 

 i trzpionu paskiem silniej wgłębionym, co się tłumaczy tem, iż gdy dosypiemy 

 -świeżego piasku, ziarnka jego są ostrzejsze i prędzej przecierają kamień. 



Ozem kamień jest miększy, tem te różnice są wyraźniejsze i odwrot- 

 nie, co zdaje mi się tak naturalnem, że tłumaczyć to byłoby rzeczą zbyteczną. Na 

 dolnym końcu rurki wiercącej c. piasek wbija się w drzewo i robi małe zgrubienie 

 oznaczone lit x. i dla tego wycinanie idzie dość szybko oraz z tego powodu 

 drzewo dość miękkie jest lepsze, niż twarde. 



Złe umocowanie drzazgi e. sprawia w razie jej przesunięcia się w początkach 

 roboty (co nie może mieć miejsca, gdy rurka zagłębia się na pół centymetra w ka- 

 mień), ślady kilku zaczęć wiercenia, co nieraz można zauważyć na okazach tak 

 skończonych toporków jak z niedokończonemi otworkami. 



Mając w swoim zbiorze kilkanaście okazów w różnych stopniach wywierco- 

 nych otworów, mogłem, wiercąc otwory w kamieniu, porównywać dostatecznie 

 i stwierdzić, że w ten sposób wiercona dziura w kamieniu ma zupełnie taki sam 

 charakter w najdrobniejszych szczegółach, jak dziury wiercone przez ludzi żyją- 

 cych w epoce kamiennej. 



Ponieważ użyty do tego materyjał i narzędzia bezwarunkowo musiały być 

 znane człowiekowi z owej epoki, a sam przyrząd jest natyle prosty i pierwotny, 

 nie potrzebuje specyjalnego uzdolnienia, sądzę, że istnieje wszelkie prawdopodo- 

 bieństwo, że odlegli przodkowie nasi wiercili otwory w swych toporkach kamien- 

 nych tym właśnie sposobem. 



Po zbudowauiu tego przyrządu i wywierceniu nim kilku otworów w kamie- 

 niach różnej twardości, sądzę, że śmiało mogę zaprzeczyć domysłom hr. K. Tysz- 

 kiewicza i profesora Grewingka, których spostrzeżenia co do charakterystyki 

 tych otworów zawsze pozostają trafnemi i tem samem wspierają mój domysł. 



Być bardzo może, że któś oprócz mnie wpadł na podobny, lub tenże sam spo- 

 sób, lecz dotychczas nigdzie o tem nie mogłem przeczytać. 



Słyszałem tylko od profesora Józefa Przyborowskiego, iż on gdzieś czytał, 

 czy też od kogoś słyszał (tego dobrze nie pamiętam), że jakiś archeolog w Ame- 

 ryce przewiercił otwór w kamieniu kołkiem dębowym, co być może, lecz wówczas 

 nie otrzymałby środkowego trzpiona, który we wszystkich niewykończonych to- 

 porkach widzimy. Domysł, że po przewierceniu otworu wygładzano go jeszcze 

 temi trzpionami kamiennemi, sądzę, iż wcale jest nietrafny, gdyż otwór o niegład- 

 kich ścianach byłby lepszy, bo utrzymywałby mocniej toporek na toporzysku, więc 

 byłaby to robota zbyteczna, a nadto wszystkie znane mi trzpiony są zbyt krótkie 

 by do tego służyć mogły. 



Niekiedy trzpiony te mają wyraźnie ślady przełamania i być może, że umyśl- 

 nie były odłamywane, gdyż wiercąc głęboki otwór, lepiej trzpion odbić, co się z ła- 

 wością uskutecznić daje. 



Że zaś każdy prawie trzpion, czy jakhr. K. Tyszkiewicz nazywa cylinder, 

 dobrze przystaje do ścianek otw^oru, jest rzeczą naturalną, ponieważ są stożkami 

 uciętemi i z powodu wiercenia mają za podstawę koło prawidłowe. 



Używanie do wiercenia rurek metalowych byłoby też rzeczą prawdopodobną, 

 gdyby takie toporki wyrabiano, gdy ludziom metale i ich zastosowania były zna- 



