20 



DZAŁ IV. ANTROPOLOGIJA. 



ne, lecz bez piasku i wody tego dokonać niemożna, co dowodzi i dziś używany 

 i niczem niezastąpiony sposób piłowania płyt kamiennych. 



Wykonywanie zaś otworów w kamieniu mogło tylko zacząć się z chwilą, 

 gdy człowiek poznał stal, jako metal w najwyższym stopniu twardy. 



Mniemam też, że wszelkie otwory w przedmiotach kamiennych tym sposo- 

 bem robiono; im otwór miał mniejszą średnicę, tem to było rzeczą łatwiejszą, bo 

 łatwiej znaleść cienką, niż grubą odpowiednią gałązkę roślinną. Dla te^o też 

 rzadko spotykamy w wyrobach kamiennych otwory większe nad cala. 



Na zakończenie tej mojej pracy pozwalam umieścić mój domysł, do jakiego 

 użytku służyły toporki kamienne na Litwie i Żmujdzi. 



Zważywszy ich kształt, ilość rossianą w tym kraju, wielkość oraz wielkość 

 i formę dziury, służącej do osadzania na toporzysku, mniemam, że były one osadza- 

 ne na toporzyskach dość długich stosunkowo cienkich i dość giętkich, tak że mo ^ 

 gły służyć, jak dziś służą naszym góralom ich ciupagi do podpierania się i jako 

 broń podręczna, z którą się nigdy nie rosstawano; że następnie, gdy bronz wszedł 

 w użycie, były zastąpione przez celty i siekiery bronzowe, a dalej celty i topory 

 żelazne, których ostatnią formą była broń, znana w Polsce pod nazwą czekanów. 



