98 



DZIAŁ III. BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



subtelne szczegóły budowy ciała tych drobnych istot. To tez wobec wyników 

 najnowszych badań, spostrzeżenia takich badaczy, jak Leeuwenhoek, Rosel, Le- 

 dermiiller, O. Fr. Muller, pomimo względnej ścisłości, posiadają znaczenie tylko 

 historyczne. Wobec wyników nowszych badań nawet cenna praca Ehrenberga (1) ^) 

 zeszła do kategoryi pamiątek historycznych. Badacz ten, pomimo że poczy- 

 nił liczne i zkądinąd nader dokładne spostrzeżenia nad ustrojami, znanemi wów- 

 czas pod ogólnikową nazwą loymoczkóiu^ nie był jeszcze świadom istotnej ró- 

 żnicy, jaka zachodzi między wymoczkiem a wrotkiem. 



Infuzyologia otrzymała trwałe podstawy dopiero stosunkowo później, w miarę 

 postępowego wzmagania się badań porównawczych nad strukturą komórek tkan- 

 kowych, w zestawieniu z budową ciała wymoczków. Niespożyte zasługi pod tym 

 względem oddali Stein, Claparede-Lachmann, Cienkowski, Haeckel, E. Hertwig, 

 wreszcie Blitschli, współczesny koryfeusz infuzyologii. Dopiero na zasadzie grun- 

 townych spostrzeżeń pomienionych badaczy łącznie z wynikami badań, wcho- 

 dzących w zakres histologii ogólnej, zdołano dowodnie wykazać, że Ehrenber- 

 gowskie wymoczki (z pewnemi wyjątkami) są to samoistne komórki, żyjące bądź 

 to pojedyńczo, bądź też w postaci skupień kolonialnych; że tworzą one natu- 

 ralną grupę istot jednokomórkowych, a zarazem pierwotnych (Protozoa), da- 

 jącą się przeciwstawić wszystkim innym ustrojom, jako wielokomórkowym (Me- 

 tazoa). Dopiero pod wpływem powyższej tendencyi zauważono, że w dziele 

 Ehrenberga niektóre wrotki (Rotatoria) w nieodpowiedniem znalazły się oto- 

 czeniu. 



Ze względu na zupełne przeświadczenie o jednokomórkowości pierwotnia- 

 ków i o wielokomórkowem złożeniu ciała innych organizmów zwierzęcych, na 

 których życie składa się działalność pojedyńczych, podporządkowanych komórek, 

 badania nad komórką wogóle i nad jednokomórkowemi ustrojami w szczególno- 

 ści, w nowszych czasach nabrały szczególniejszej wagi; dowodem tego może być 

 często powtarzane dziś zdanie, że do wyjaśnienia skomplikowanych objawów 

 życiowych w obrębie Metazoa, poznanie natury komórki winno stanowić con- 

 ditio sine qua non. Powyższą zasadę wyznaje każdy współczesny morfolog 

 i fizyolog. Ocenił ją też należycie i ogół patologów, idąc w ślady za twórcą „pa- 

 tologii komórki". 



"Wobec tych okoliczności we współczesnej biologii daje się poniekąd zauważyć 

 przemagający prąd w kierunku badań cytologicznych. Ujawnia się to nawet w licze- 

 bnym stosunku badań ogłaszanych: dość bowiem wspomnieć chociażby o literaturze, 

 odnoszącej się do kwestyi dzielenia się komórki. W istocie, poznanie komórki, tej 

 jednostki morfologicznej, rzuca coraz więcej światła na złożone objawy, wchodzące 

 w zakres zarówno czystej fizyologii, jak i morfologii; dość będzie, jeżeli przypomnimy 

 sobie, czem były badania embryologiczne dawniej, a czem są obecnie, od czasu 



1) Liczby, umieszczone w nawiasach, oznaczają odsyłacze do spisu źródeł Hteratury, 

 załączonego przy końcu. 



