JÓZEF ETSMOND. STUDYA NAB PIERWOTNIAKAMI 113 



knistej budowy, niekiedy dają się napotykać jądra, posiadające pęcherzykowatą 

 strukturę; pochodzi to ztąd, źe w pozornie jednolitej masie jądra zalegają w zna- 

 cznej liczbie okrągłe wodniczki (wakuole), a wewnątrz tych ostatnich znajdują 

 się kuliste ciałka, które moźnaby uważać za jąderka. Tego rodzaju "budowę ob- 

 serwował już Butschli, a następnie potwierdził to swojemi spostrzeżeniami Platę. 

 Ten ostatni podaje, że podobny obraz budowy najczęściej zdaje się występować 

 u osobników obumierających. Powyższa wzmianka Piątego istotnie jest trafną. 

 Mogę to najzupełniej potwierdzić na zasadzie własnych spostrzeżeń; ilekroć ten 

 lub ów, obserwowany przezemnie, osobnik obumarł pod szkiełkiem przykrywko- 

 wem, prawie zawsze konstatowałem w jądrze liczne wodniczki, a wewnątrz 

 nich gęstsze kulkowate bryłki substancyi jądrowej. Podobny obraz budowy 

 oczywiście musiałby być uważanym za wyraz jednego z momentów rozkła- 

 du, czyli stanu pośmiertnego. Nie może przeczyć temu nawet i ta okoliczność, 

 że podobneż stosunki w budowie jąder dają się dość często zauważyć i w ko- 

 mórkach tkankowych. Zkądinąd dobrze wiadomo, że w większej części wypad- 

 ków konserwujemy tkanki, wycięte z trupa, w tych zaś wypadkach kiedy kon- 

 serwuje się np. jakiś zarodek in toto lub cząstka tkanki, wycięta z żywego 

 organizmu, nie zawsze można mieć pewność, że ten lub ów odczynnik momentalnie 

 albo jednakowo utrwalił wszystkie komórki; nie ulega bowiem najmniejszej wąt- 

 pliwości, że tylko zewnętrzne części konserwowanego ciała najlepiej bywają utrwa- 

 lone, podczas gdy wewnętrzne, utrwalając się w miarę przenikania płynu kon- 

 serwującego, zawsze będą utrwalone tylko w bliższym lub dalszym momencie 

 pośmiertnego rozkładu. Na tej właśnie zasadzie sądzę, że do powyżej wzmian- 

 kowanej pęcherzykowatej struktury jądra nie należy przywiązywać zbyt wielkiej 

 wagi. 



Jądro uboczne (mi cronucleus) występuje wogóle niedość wyraźnie, je- 

 dnakże w tych wypadkach, kiedy obserwowany osobnik nie posiada wewnątrz sar- 

 kody kropelek pokarmowych, opodal jądra daje się dostrzedz pojedyncza węzło- 

 wata masa zarodzi (T. II, f. 3 mn), nie różniąca się pod względem barwienia 

 od protoplazmy. Twór ten z jednej strony niewątpliwie odpowiada ubocznym 

 jądrom innych wymoczków, z drugiej zaś wielce przypomina tak zwane węzły 

 atrakcyjne (At tractionssp ha r e n), będące właściwemi ośrodkami ciała komórki, 

 a niemające nic wspólnego z jądrem, jako organem sprawującym pewne, dotych- 

 czas bliżej nieokreślone funkcye. 



Niewchodząc w bliższe szczegóły, dotyczące budowy i znaczenia morfolo- 

 gicznego aparatu jądrowego, ponieważ będzie to przedmiotem jednego z nastę- 

 pujących rozdziałów, uważam za niezbędne zaznaczyć, że zarówno na jądrze wła- 

 ściwem jakoteż i na ubocznem nie istnieją żadne osłony zewnętrzne, któreby 

 występowały w charakterze preformowanych powłoczek błoniastych. 



Co się tyczy tworów, oznaczonych przez Piątego nazwą Tinktinnkor- 

 per, niepodobna o nich twierdzić nic stanowczego, a tem mniej uzasadnionem 

 byłoby uważać je za „jąderka", gdyż niczegoby to nie dowodziło. To też Platę 

 słusznie wstrzymuje si^ od nadania im o wyższego miana, uważając je ogólni- 



