JÓZEF EISMOND. STUDYA NAD PIBUWOTNIAKAMJ. 



115 



a okoliczność ta dowodzi, źe kanał ten jest preformowany, a wyrzucana na- 

 zewnątrz zawartość zbiornika nie przebija sobie za każdym razem nowego 

 ujścia. 



N^ader zajmuj ącemi a zarazem skomplikowanemi pod względem budowy we- 

 wnętrznej są rozgałęzione ramiona, nadające zwierzęciu wygląd niezwykle cha- 

 rakterystyczny. Z pierwszego wejrzenia zdawałoby się, źe powyższe utwory są 

 to proste rurkowate wydłużenia a raczej wyrosty ciała, zaopatrzone w odpowie- 

 dnie kanały. Tego zdania był Stein i niektórzy inni badacze. "Wkrótce jednak 

 skutkiem ponownych, poszukiwań, ujawniono nader złożoną budowę wewnętrzną, 

 i dopiero w ostatnich czasach, pomimo niektórych sprzeczności w poglądach 

 różnych autorów, kwestyą ich budowy można uważać do pewnego stopnia za 

 rozstrzygniętą. 



Na jednej i tej samej blaszce skrzelowej kiełża dość często można napotkać 

 stosunkowo znaczną liczbę osobników Dendrocometes (ob. f. 1, Dr.), będą- 

 cych w różnych stadyach rozwoju i posiadających ramiona w różnych stopniach 

 ukształcenia : od prostej pączkowatej wypukłości na powierzchni ciała, do pięknie 

 rozgałęzionych wyrostów. Jest to okoliczność, niezmiernie ułatwiająca badanie 

 zarówno budowy, jakoteż i przebiegu rozwoju tych utworów. Już Stein zauważył, 

 że ramiona rozgałęzione powstają przez powolne rozrastanie się pierwotnych 

 pączkowatych wypuklin; te zaś jakkolwiek mogą powstawać w jakimkolwiekbądź 

 punkcie powierzchni ciała, głównie jednak wyrastają z boków (porównaj f. 5) 

 i pod względem liczebności jakoby nie mogą przewyższać sześciu. W następstwie 

 Platę wypowiedział zdanie, że, jakkolwiek mogą trafiać się pewne wyjątkowe 

 wypadki, typową i charakterystyczną liczbą ramion jest — cztery, przytem tenże 

 autor usiłuje podać schemat, któryby określał wzajemny stosunek ramion i to- 

 pografią ich względem ciała i zbiornika kurczliwego. Schemat Piątego polega 

 na tem, że linie, łączące podstawy ramion, mają tworzyć prawidłowy czwo- 

 robok; miejsce zaś zbiornika kurczliwego odpowiadałoby środkowemu punktowi 

 jednego z boków. Mając jednak na względzie tę okoliczność, że do powyższego 

 schematu stosują się zaledwie niektóre wypadki, gdzie istotnie mamy do czynienia 

 z czterema ramionami, wyrastaj ącemi w jednakowych mniej więcej odstępach 

 (porównaj f. 3), nadto biorąc pod uwagę i to także, że u dojrzałych a niekiedy 

 nawet u młodocianych osobników liczba ramion zazwyczaj przewyższa 4, docho- 

 dząc czasami do 9, odstępy zaś bywają dość często rażąco niejednakowe (poró- 

 wnaj ff. 3^ 4, 5 i 6), należy wątpić, aby przedstawiony powyżej schemat Piątego 

 mógł istotnie odpowiadać naturalnym stosunkom budowy. 



O budowie ramion poraź pierwszy dostarczyli szczegółowych wiadomości 

 Butschli(15) i Wrześniowski (13). Pierwszy z wymienionych autorów podał był 

 wiadomość, że zaródź w obrębie ramion posiada włóknistą budowę i że poje- 

 dyńcze włókna, krzyżując się w miejscach rozgałęzienia ramion, przechodzą na- 

 stępnie w sarkodę ciała i tutaj łączą się z takiemiż włóknami ramion sąsiednich. 

 Co zaś dotyczę końcowych zwężonych gałązeczek, Blitschli przypuszczał, że 

 zawierają one tak samo przedłużenia włókien, lecz nie był tego pewny, sądził 



Pam. fizyogr. T. Xin. Dział lU.— 15 



