118 



BZTAL m. BOTANIKA T ZOOLOGIA. 



Z ektosarku utworzone są również i właściwe ścianki samego kanału wewnątrz- 



smoczkowego; należy wszakże nadmienić, że nie są one ściśle odgraniczone 

 od środkowej masy zarodzi, mającej jakoby zapełniać wązkie przestrzenie mię- 

 dzy pojedyńczemi rurkami (ob. fig. 9), jak o tem wspomniano już wyżej. Na- 

 stępnie należy liczyć się i z tym faktem, że końce będących w mowie rurek 

 gubią się niejako w piankowatej masie zarodzi ciała; wskutek tego niepodobień- 

 stwem jest określić, gdzie jest właściwy icli początek w ciele. Powyższa okolicz- 

 ność przemawia między innemi za tem, że rurek tych niepodobna uważać za 

 utwory, które jakoby przebijają nawskróś kuty kulę wraz z ektosarkiem. ciała 

 i, przedłużając się do jego wnętrza, zachowują charakter zupełnie odosobnionych 

 od protoplazmy części. 



Stożkowate zakończenia ramion (ff. 7 i 9 k), o których wzmiankowano już 

 wyżej, należałoby właściwie uważać nie za jakąś stałą, wyodrębnioną część ciała^ 

 lecz za końcową część kanału smoczkowego, która od czasu do czasu, zależnie 

 od ogólnej kontrakcyi ciała, zostaje wywracaną nazewnątrz i powrotnie wciąga- 

 ną. Ponieważ na rozgałęzionej odnodze ramienia podobne wywracanie i wciąga- 

 nie dość często daje się zauważyć nie na wszystkich końcowych gałązkach (ob. 

 ff. 6, 9), ztąd wniosek, że ma tu miejsce swego rodzaju lokalizacya kontrakcyi 

 protoplazmy, dla każdej końcowej gałązki z osobna, w przeciwnym bowiem ra- 

 zie powyższe zjawiska dałyby się obserwować jednocześnie na wszystkich zakoń- 

 czeniach całego ramienia, lub też przynajmniej na wszystkich zakończeniach 

 danej odnogi. Do powyższych uwag nie uważam za zbyteczne dodać jeszcze 

 słów parę. W miarę wzmagania się podrażnienia w obrębie poszczególnych zakoń- 

 czeń danego ramienia, z łatwością daje się zauważyć jego skurcz ogólny; uwyda- 

 tnia się to w taki sposób, że na końcowych gałązkach tworzą się liczne poprzeczne 

 fałdy i zagięcia (ob. fig. 10), podczas gdy samo ramię (jeżeli uważamy zwie- 

 rzę z profiki — fig. 3) zaczyna się nieco podnosić ku górze. Wreszcie przy pe- 

 wnem maximum podrażnienia następuje widoczne kurczenie się pnia i głów- 

 nych odnóg ramienia, wówczas spostrzegamy ukazywanie się prawidłowych fałd 

 poprzecznych (ob. fig. 10), a samo ramię staje się pierścieniowatem i jednocze- 

 śnie nieco rozszerzonem. Jeżeli przy tem skurcz staje się ogólnym i obejmuje 

 samo ciało zwierzęcia, wówczas kształt ciała z soczewkowatego (ob. fig. 3) staje 

 się bardziej kulistym. 



Powyższe szczegóły przytaczam dlatego, źe zostały one przeoczone, czy też 

 pominięte przez innych autorów; pokazuje się bowiem, że ramiona u Dendro- 

 cometes nie są bynajmniej sztywnemi i nieczynnemi wyrostami ciała, jak to 

 sądził Stein a następnie i Biitschli (15), uważając je za organy niepodatne do 

 akcyi czynnej. Pomimo to jednak obadwaj ci uczeni przypuszczali możliwość 

 zginania się i wyprostowywania, następnie podnoszenia się i opuszczania. Prócz 

 tego sądzono, że powyższe organy mogą służyć osobnikom Dendrocometes 

 tylko za bierne narządy do ssania substancyj płynnych. Przy tem Stein mnie- 

 mał, że każde rozgałęzione ramię u Dendrocometes winno być rozpatrywane 

 pod względem morfologicznym, jako wiązka smoczków. 



