JÓZEF ElSMOm). ST^UDYA NAD PIERWOTNIAKAMI. 



Ordnungen (18, str. 1851 — 1870). Istotnie, jeżeli obierzemy za punkt wyjścia, 

 do zrozumienia budowy smoczków ramiona Dendrocometes paradoxus, we- 

 wnątrz których niewątpliwie mieszczą się nie smoczki jako takie ^ lecz kanały 

 posiadające lułasne błoniaste ścianki i ujścia zewnętrzne na końcowych gałązkach 

 ramion, wnet zrozumiemy zasadę budowy tych właściwych acynetom organów. 



Najprostszym typem budowy jest bezwątpienia ten, gdzie ciało acynety 

 jest uzbrojone w pojedyncze smoczki, w postaci promienisto odchodzących nitko- 

 watych wyrostów ciała, jak to ma miejsce naprz. u różnych gatunków Sphae- 

 rophrya, Podophrya, Tokophrya i innych. Nieco złożonym już jest ten wy- 

 padek, gdzie organy te, wyrastające na pewnych tylko częściach powierzchni ciała, 

 wydłużających się niekiedy w płaty (jak naprz. u Tokophrya ąuadripartita 

 CL L.) lub w znacznie wydłużone wyrosty (jak naprz. u D endrosoma), tworzą 

 luźniejsze lub gęstsze wiązki w postaci promieni. 



Na zasadzie ściślejszych spostrzeżeń nad budową pojedynczych smoczków, 

 wydaje się niewątpliwem, że są to poprostu grubsze lub cieńsze — dłuższe lub 

 krótsze wyrosty ciała, zaopatrzone w kanał wewnętrzny, z preformowanemi bło- 

 niastemi ściankami. Kanał ten tworzy środkową oś smoczka i bliżej lub dalej 

 przedłuża się do samego wnętrza ciała acynety; a z powodu niezmiernie małej 

 średnicy swego światła, jakoteź czasowego zasklepiania się, może sprawiać wra- 

 żenie czegoś w rodzaju jednolitego włókna lub pręcika. Nie inaczej też sądzi 

 iButschli, mówiąc: „Ich halte Maupas Ansicht fiir wenig wahrscheinlich, 

 glaube yielmehr, dass das Stabchen (resp. baguette) der sehr feine 

 Kanał ist, welcher wegen seinen Zartheit nicht ais solcher erkannt 

 wurde" (1. c. str. 1858). Dalej należy zaznaczyć z naciskiem i tę okoliczność, 

 że protoplazmatyczna substancya smoczków jest niewątpliwie zróżnicowaną w ten 

 sposób, że z powierzchni jest ona skórkowatą (kutykularną) i w mniejszym sto- 

 pniu kurczliwą, podczas gdy bardziej wewnętrzna warstwa, jako bezpośrednie 

 przedłużenie ektosarku ciała, odznacza się kurczliwością i na samym końcu 

 smoczka przechodzi w błoniaste ścianki rurki wewnątrz-smoczkowej. Dzięki kurcz- 

 liwości tych ścianek, końcowa część owej rurki może być naprzemian wyginana 

 nazewnątrz i wciągana, czem się też tłumaczy, dlaczego smoczki mogą być na- 

 przemian kulisto rozszerzone i cylindryczne. Następnie z tegoż punktu widzenia 

 wydaje się zupełnie zrozumiałem, dlaczego w czasie silniejszego skurczenia się 

 ścianek rurki wewnątrz-smoczkowej, powierzchnia smoczka staje się poprzecznie 

 pomarszczoną, podczas gdy sama rurka zachowuje prawidłowy kształt cylin- 

 dryczny. Wreszcie, gdyby smoczki nie posiadały mało elastycznej skórkowatej 

 powierzchni, nie mogłyby przy znacznej niekiedy długości przybierać kształtów 

 rurek prostolinijnych. 



Na zasadzie powyżej przytoczonych danych sądzę, że zarówno mniemania 

 E<. Hertwiga o przedłużaniu się smoczków jako takich do wnętrza ciała, jakoteż 

 i teorya Maupasa są wprost mylne. 



Co dotyczę kilkakrotnie już omawianej kwestyi przedłużania się smoczków, 

 Btitschli robi słuszną uwagę: „hier sei nur bemerkt, dass ich ein sol- 



Pam. fizyogr, Tom XIU. Dział III.— 16 



