JÓZEF EISMOND. STUDYA NAD PIERWOTNIAKAMI. 



151 



Wymiary ciała następuj ą;ce: długość — 0,034 — 0,036 ww, szerokość - 

 0,02 min. 



Kurczliwość stanowi, jak wiadomo, jednę z zasadniczych cech zarodzi; uja- 

 wniają tez ją pomimo zupełnego braku t. z w. włókien kurczliwych nagie sarko- 

 dniki, których ciało kurczy się we wszystkich możliwych kierunkach i sbałego 

 kształtu nie posiada. Rzecz ma się nieco inaczej u istot mających jakibądź stały 

 kształt: widzimy tu mianowicie, źe sprawa kurczenia się przypada w udziale 

 pewnym częściom ciała i te przez odpowiednie przystosowanie się otrzymują 

 odrębną budowę; nadto w jednem i tem samem ciele odróżniamy części przy- 

 stosowane do kurczenia się w pewnym tylko kierunku. Jednem słowem, mamy 

 tu już do czynienia z pewną organizacyą kurczliwości i większym lub mniejszym 

 stopniem przystosowywania się w tym względzie niektórych części ciała. Bada- 

 nia mikroskopowe nad pierwotniakami, posiadającemi ciało (lub też jego części), 

 przystosowane do kurczenia się w jednym tylko określonym kierunku, wykazały 

 obecność osobliwych włókien, ułożonych stosownie do kierunku kurczenia się, na 

 wzór tego, jak to ma miejsce np. w komórkach mięśniowych u tkankowców. 

 Włókna te wnet uznano za utwory kurczliwe i nadano im nazwę niby-mięśnia 

 Myophane, Scheinmuskel Haeckel)^ albo włókien mięśniowych (Muskel- 

 fibrillen). Istotnie włókna te z punktu widzenia morfologicznego niewątpliwie 



111), sądziłem, źe te ostatnie mogą być uznane warunkowo za odmienny rodzaj i gatunek, do 

 którego właśnie mogłaby się stosować nazwa — Epistylis Steinii, wprowadzona przez Wrze- 

 śniowskiego (18;. Biorąc jednak pod uwagę tę okoliczność, źe narysowany przezeń egzemplarz 

 pomienionego gatunku w zupełności odpowiada figurze 30, Tab. IV, posiadał bo wit m widełko 

 wato rozdwojony mięsień (który Wrześniowski mylnie uważał za rodzaj kanału), z drugiej zaś 

 strony, zważywszy na to, źe od egzemplarzy odpowiadających, figurze 30, Tab. IV, do takich, 

 które moźnaby zaliczyć do rodzaju Epistylis (ob. ff. 27, 24, Tab. III), z łatwością dają się 

 odnaleźć liczne szeregi form przejściowycłi, które caeteris paribus różnią się tylko ze względu 

 na stan mięśnia szypułkowego, przyszedłem do wniosku, źe mamy do czynienia z jednym 

 i tym samym gatunkiem. Szczątkowy mięsień szypułkowy, który posiadają osobniki tego ga- 

 tunku, zależnie od stopnia rozwoju u egzemplarzy kolonialnych, nadaje im, jak to juź wspo- 

 mniano wyżej, cechy właściwe rodzajowi Zoothamnium, lub Carchesium, lub też wresz- 

 cie kolonia może przybierać postać, odznaczającą rodzaj Epistylis: są to jednak złudne po- 

 zory, dla których łatwo być wprowadzonym w błąd, odróżniając powyższe rodzaje. 



Podobnemu też złudzeniu uległ i Brauer (19, str. 508), podając: „Eine der Epistylis 

 Steinii ganz ahnliche Carchesiumart lebt ebenfalls auf Gammarus pulex..." 

 Otóż, zważywszy na to, że ów szczątkowy mięsień pozostaje nieczynnym, nawet u osobników, 

 gdzie, zdawałoby się, jest on dość silnie rozwiniętym (ob f. 30, Tab. IV), sądzę, źe niepodobna 

 go brać w rachubę, w opisanych zaś powyżej odmianach, jakkolwiek zdradzają one poniekąd 

 charakter przejściowego stadyum filogenetycznego od Zoothamnium lub Carchesium, do 

 rodzaju Epistylis, należy upatrywać naturę ostatnio pomienionego rodzaju. Co zaś dotyczę 

 gatunkowości, jest to niewątpliwie Epistylis Steinii Wrz., a nazwa ta, pomimo pewnych 

 niedokładności w spostrzeżeniach Wrześniewskiego, wydaje się zupełnie uprawnioną. 



