JÓZEF ETSMOND. STUDYA NAD PIERWOTNIAKAMI 



153 



Powyższy gatunek od dawna znany ze względu na znaczne wymiary ciała, 

 jakoteź i swą pospolitość, wielokrotnie był badanym przez różnych infuzyologów, 

 pomimo to z budową ciała łączy się jeszcze dość dużo kwestyj, które dotychczas 

 nie zostały wyjaśnionemi, dla tego też, pomijając rzeczy znane, uważam za sto- 

 sowne podać tu niektóre własne spostrzeżenia. 



Kształt ciała mniej więcej dzwonkowaty, taki sam jak u Carcbesium 

 polypinum. Na wysokości długości daje się dostrzedz wyraźne przewężenie 

 zaznaczone zgrubiałym kutykuJarnym pierścieniem (ob. Tab. IV, f. 28, Wpr), 

 na którym w pewnym okresie rozwoju istnieje t. zw. tylny okółek rzęs, jakeśmy 

 to widzieli u Epistylis Steinii (porównaj f. 25, Tab. III). ISTa skutek obe- 

 cności powyższego pierścienia, ciało wydaje się być zróżnicowanem na 2 nieró- 

 wne części: nadpierścieniową, posiadającą organ perystomalny i zawierającą jądro 

 oraz podpierścieniową, odznaczającą się silnie rozwiniętą „muskulaturą". Zaródż 

 ciała składa się z wewnętrznego grubo piankowatego rusztowania (entoplazma), 

 oraz związanej z niem powolnemi przejściami, pozornie jednolitej warstwy ob- 

 wodowej (ektoplazma), która najbardziej jest rozwiniętą w podpierścieniowej 

 części, stanowiąc tu niemal całą jej masę (z wyjątkiem środkowej części, do któ- 

 rej przedłuża się zaródż wewnętrzna). Pomimo istnienia ścisłej wewnętrznej 

 łączności między obudwiema warstwami zarodzi ciała, wewnętrzna jego masa, 

 będąc zazwyczaj silnie zwakuolizowaną i w^^ładowaną zbiornikami pokarmowemi, 

 oraz produktami trawienia, sprawia wrażenie jakiejś jamy trawiącej. W istocie 

 zaś jestto tylko złudzenie, któremu w sWoim czasie uległ Greef (9), sądząc, 

 ź© wewnętrzna masa zarodzi w istocie jest jamą trawiącą („Gastr o vascular- 

 raum"), którą jakoby wypełnia płynna masa odżywcza („cliymus"). Pogląd ten 

 wprost nie zgadza się ze spostrzeżeniami nad budową; atoli z drugiej strony nie 

 ulega wątpliwości, że w obrębie wewnętrznej masy zarodzi przeważnie zachodzą 

 procesy trawienia i asymilacyi pokarmów. 



Jądro posiada postać długiej, nieprawidłowo zwężonej w różnycli miejscach 

 kiełbasy. Co dotyczę samego ułożenia pod względem topograficznym, daje się 

 zauważyć pewna prawidłowość; polega ona na tem, że jeden koniec jądra do- 

 chodzi prawie do samego czubka t. z w. tarczki rzęsowej (ob. Tab. IV, f. 28 

 Mn), ztąd opuszcza się na dół i, okrążając z lewej strony błoniastą rurkę prze- 

 łyku, tworzy pętlicę w okolicy zbiornika kurczliwego^ poczem skręca się we- 

 wnątrz środkowej masy zarodzi i tworzy tu jeszcze 2 lub 3 pętlice. Jądro ubo- 

 czne, rozwinięte w postaci zbitej drobno piankowej masy protoplazmatycznej, 

 mieści sic w okolicy tylnego skrętu przedsionka i wewnątrz zawiera intensywniej 

 barwiący się węzełek środkowy. 



Kutykula gładka i nader delikatna. W obrębie rzęsowego pierścienia two- 

 rzy zgrubienie, na podobieństwo obręczy (ob. Tab. IV, f. 28, Wpr.). 



Tarczka rzęsowa stosunkowo nizka lecz szeroka, z kopulasto wypuklonym 

 wierzchem i miarowo rozwiniętym brzegiem. (Na schematycznym rysunku f. 33, 

 Tab. IV, brzeg ten iw jest widziany w przecięciu optycznem 2 razy w jednej 

 płaszczyźnie). Rowek perystomalny, ciągnąc się wzdłuż wewnętrznej strony pomie- 



