JÓZEF EISMOND. STUDYA NAD PIERWOTNIAKAMI. 



155 



Zgrubiałe kutyknlarne ścianki, zaopatrzone w śrubowo wijącą się smugę rzes 

 (na f. 33 smuga rzęs przedsionka przedstawioną została w przecięciu; połączyw- 

 szy przecięcie pomienionej smugi, otrzymamy jednociągłą węźownicę), przełyk 

 zaś posiada delikatne błoniaste ścianki, utworzone kosztem ektoplazmy i rzęs nie 

 posiada. Zatem to miejsce, gdzie kończy się smuga rzęsowa, jest zarazem 

 końcem przedsionka. Przełyk, z wyjątkiem części gardzielowej, która w czasie 

 bezczynności bywa zwężona, zazwyczaj posiada wygląd długiego jednolitego 

 włókna, zgiętego w pałąk. O obecności kanału przełykowego można się dopiero 

 przekonać, obserwując proces powolnego przesuwania się kropel wody, połyka- 

 nych wraz z pokarmem. Nadto łatwo przekonać się, że gardziel, w której zbiera 

 się mająca być połkniętą kropla wody, rzęs nie posiada; nie zgadza się to z ry- 

 sunkiem Blitscłilego (17, Tab. LXXIII, f. 9 a) i ze spostrzeżeniami innych au- 

 torów, a między innemi Lacłimanna (6) i Grreeffa (9), którzy, jakkolwiek poczynili 

 w tym względzie nader ważne spostrzeżenia, jednakże mylnie uważali tylną 

 część przedsionka za właściwy przełyk, a otwór gębowy upatrywali w miejscu 

 odpowiadającem przewężonej części przedsionka, gdzie kończy się błonka falu- 

 jąca (ob. Tab. ly, f. 33). Me widząc włóknikowego przełyku, prócz części gar- 

 dzielowej, którą łączono z końcową częścią przedsionka, przypuszczano, że poły- 

 kany pokarm wprost zanurza się w sarkodzie ciała, czyli w tak zwanej jamie 

 trawiącej, jak sądził Greeff. 



Struktura zasklepiającej się rurki przełykowej wirczyków, oraz zachowy- 

 wanie się jej podczas pochłaniania pokarmu, żywo przypominają owe rurki we- 

 wnątrz-smoczkowe acynet, które również przedłużają się do środkowej części 

 zarodzi ciała, a mając wygląd pręcikowatych włókien uważane były przez nie- 

 których autorów za utwory, dające się porównać z pręcikami, po itrzymującymi 

 nibynóżki u Heliozoa. 



Co do zbiornika kurczliwego u Vorticellla nebulifera zachodzą sto- 

 sunki zupełnie te same, co i u Carchesium polypinum; znajdujemy tu bo- 

 wiem t. z w. rezerwoar (ob. f. 28 — Tab. lY, Re), umieszczony z prawej strony 

 przedsionka (nieco u spodu) oraz zetknięty z rezerwoarem zwykły zbiornik 

 kurczliwy. Z tym ostatnim łączy się systemat lakun, w których w postaci kro- 

 pelek zbiera się powoli wodnista ciecz, która przedostawszy się do zbiornika 

 kurczliwego, zostaje ztamtąd znów wyciskana podczas systole, dostaje się do 

 rezerwoaru, a ztąd do jamy przedsionka. Przy rozpatrywaniu czynności tych 

 zbiorników, daje się zauważyć, że w czasie kurczenia się zbiornika, objętość re- 

 zerwoaru znacznie się powiększa; ztąd więc można wywnioskować, że pochłania 

 on. zawartość, wytłaczaną przez zbiornik kurczliwy. Następnie godnem jest uwagi 

 to, że sam rezerwoar również kurcz}' się i do tego w jednakowych odstępach 

 czasu: różni się on wszakże od zbiornika właściwego tem, że nie znika zupełnie 

 w czasie skurczenia lecz przybiera postać przewężonej kuli, a oprócz tego zdra- 

 dza pewną formę, właściwą ciałom gąbczastym. Tego rodzaju budowę przypi- 

 suje rezerwoarowi Butschli (15) i, zdaje się, że przypuszczenie to ma więcej 



Pam. fizyogr. Tom Xin. 



Dział ITT.-20 



