156 



DZIAŁ ni. BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



słuszności, aniżeli pogląd, wypowiedziany przez Greeffa, który sądził, że ścianki 

 rezerwoaru są zaopatrzone w krótkie laseczki. 



Muskulatura ciała i szypułki w porównaniu z podobną u Carchesium po- 

 ły pinum nie odznacza się również niczem osobliwem. 



Mięsień szypułkowy u dojrzałych osobników posiada wygląd jednolitej 

 skręconej taśmy, tworzącej tu coś w rodzaju sprężyny. Sprężyna ta, jak to wi- 

 dać na rysunku (f. 28, Tab. lY), mieści się w protoplazmatycznym rdzeniu szy- 

 pułki (vag) i na skutek kurczenia się tegoż przybiera postać wężownicy typo- 

 wej, zniewalając do przybrania tegoż kształtu i całą szypułkę Niezależnie 

 jednak od tego na skręconej szypułce dają się dostrzedz nieprawidłowe fałdy 

 poprzeczne, które przy rozkurczaniu się giną bez śladu; a okoliczność ta świad- 

 czy wymownie o tem, że ogólna długość szypułki ulega pewnemu skróceniu. 



Mając na względzie własności sprężyste mięśnia szypułkowego, łatwo wy- 

 wnioskować, że on jest głównie przystosowanym do wyprostowywania szypułki, 

 skutkiem czego proces ten odbywa się nader szybko i energicznie. 



Mięsień szypułkowy, tak samo, jak i u Carchesium polypinum, prze- 

 dłuża się w ciało zwierzęcia, tworząc w podpierścieniowej części tegoż lejkowatą 

 wiązkę włókienek (ob. Tab. IV, f. 28), która przy rozpatrywaniu w przecięciu 

 optycznem sprawia wrażenie rozwidlenia mięśnia szypułkowego (ob. Tab. IV, 

 f. 28). Nadto, u samej podstawy ciała, w miejscu, gdzie mięsień szypułkowy 

 przechodzi w lejkowatą wiązkę, daje się zauważyć guziczek silniej błyszczący, 

 będący miejscowem stwardnieniem mięśnia (ob. Tab. IV, f. 33, kn). Guziczek 

 ten, kiedy oddziela się ciało wirczyka, pozostaje przy ciele, samo zaś oddziela- 



1) Że kurczenie się szypułki jakoteź skręcanie się tejże na podobieństwo wężownicy 

 pozostaje w związku przyczynowym z kurczeniem się rdzenia protoplazmatycznego, nie zaś 

 samego mięśnia szypułkowego, daje się to udowodnię doświadczalnie. Jeżeli weźmiemy roz- 

 ciągniętą nieco rurkę elastyczną i umieścimy wewnątrz tejże mocną sprężynę (posiadającą 

 stały kształt skręconej około osi taśmy; i zwiążemy końce tejże z odpowiedniemi końcami 

 rurki elastycznej, wówczas ta ostatnia będzie odpowiadała rdzeniowi protoplazmatycznemu 

 szypułki, sprężyna zaś — mięśniowi szypułkowemu. Otóż, przy ściąganiu się rurki elastycznej 

 (o ile posiadała ona znaczne napięcie), ostatnia, napotykając p>ewien opór ze strony sprężyny, 

 w miarę zbliżania się skrętów tej o&tatniej, wnet przybierze postać wężowato skręconego sznurka. 

 Na tem polega zasada doświadczenia. Nadmienię, że gdyby ów mięsień szypułkowy nie był 

 tem, czem jest w powyźszem doświadczeniu sprężyna, czyli innemi słowy: gdyby nie był utwo- 

 rem sprężystym, a zatem opornym, lecz kurczliwym, wówczas na skutek skurczenia się jego 

 powinnaby się tytko skrócić ogólna długość szypułki a w ztciązku z tem powinny tworzyć się na szypułce 

 Jałdy poprzeczne. Ponieważ poprzeczne fałdy tworzą się istotnie, dowodzi to, że przy kurczeniu 

 długość szypułki staje się mniejszą, dla czegóż jednak przybiera ona kształt wężownicy? Wi- 

 docznem jest więc, że sam mięsień szypułkowy idega sile ściągliwości; ta zaś nie może pocho- 

 dzić zkądinąd, jak tylko z rdzenia protoplazmatycznego, zewnętrzna bowiem pochewka kuty- 

 kularna zachowuje się bezwątpienia biernie, o czem świadczą fałdy poprzeczne. Zkądinąd 

 wreszcie widzieliśmy, że szypułki u Epistylis Steinii, pomimo, że zawierają dość roz- 

 winięty mięsień (ob. Tab. IV, f. 30), dla braku rdzenia protoplazmatycznego, okazują cechy 

 polipnika martwego. 



