JÓZEF EJSMOND. STUDYA NAD PIERWOTNIAKAMI. 



157 



nie się ciała od szypnłki sprawia wrażenie, jak gdyby się od tejże odłamy wało 

 wskutek kruchości pomienionego guziczka. 



Przedłużanie się mięśnia szypułkowego do wnętrza ciała obserwował już 

 Ehrenberg (1, str. 290) u Yorticella convallaria. Następnie widział je 

 Eckhardt, sądził jednak, że mięsień szypułkowy wchodząc w ciało, ulega 

 rozdwojeniu widełkowatemu, tworząc tym sposobem dwie krótkie niteczki. Po- 

 wyższy pogląd był skutkiem złudzenia optycznego, któremu uległ nawet tak 

 biegły mikrograf, jak Stein (4, str. 378, Tab. VI, f . 1 ; 6 — Abth. II — str. 12), 

 który wraz z Eckhardtem i Czermakiem uważał przecięcie optyczne lejkowatej 

 wiązki włókien (ob. Tab. IV, f. 33, my) za istotny obraz dwu gałązek nitko- 

 watych mięśnia szypułkowego. Mniemanie to, dziś nie wytrzymujące już żadnej 

 krytyki, obalili niebawem Claparede i Lachmaiin (2), którzy też wyjaśnili całą 

 przyczynę błędu Steina, poczem zapatrywanie się ostatnio pomienionych badaczy 

 wkrótce zyskało ogólne uznanie, a kwestya, dotycząca muskulatury ciała wirczy- 

 ków, dzięki pracom szeregu badaczy, a w tej liczbie G-reeffa (9), Engelmanna ^), 

 Evertsa (10), Wrześniewskiego (13) i Brauera (19), zyskała na przejrzystości. 

 Stwierdzono mianowicie, że u wielu wirczyków, jakoto: uEpistylis gallea 

 (podług Engelmanna), Yorticella nebulifera (podług Evertsa), Epistylis 

 flayicans (podług Wrześniewskiego), włókienka mięśniowe ciała dochodzą od 

 podstawy tegoż do samego kołnierzyka perystomalnego; nadto Engelmann zau- 

 ważył, że włókienka te u Epistylis gallea tu i owdzie znajdują się w połą- 

 czeniu zapomocą cienkich gałązeczek, czyli, że tworzą rozgałęzienia, jak to wi- 

 dzimy naprz. u. Stentora; podczas gdy włókna odpowiednie u Epistylis fla- 

 vicans, podług Wrześniewskiego, posiadają postać pojedynczych tasiemek pro- 

 stolinijnych. Oprócz tego zauważono (Engelmann — -u Epistylis gallea), że 

 niezależnie od włókien podłużnych (mających się łączyć na krawędzi kołnierzyka 

 perystomalnego zapomocą łukowato wygiętych gałązek), w samym kołnierzyku 

 perystomalnym znajdują się osobliwe włókienka pierścienie wate. Następnie tenże 

 badacz przypisuje istnienie preformowanych włókien i samej tarczce rzęsowej, 

 która wskutek tego może się ściągać skutecznie. 



Oprócz powyższych szczegółów, dotyczących, co prawda, zaledwie kilku 

 gatunków, G-reeff (9, I Bd. 1870, Tab. YI, f. 18), na zasadzie spostrzeżeń nad 

 Carchesium polypinum, podał wiadomość, że u wirczyków, posiadających 

 szypułkę kurczliwą, oprócz lejkowatej wiązki włókien, daje się jeszcze odróżniać 

 wewnętrzna wiązka tychże, którą moźnaby uważać za bezpośrednie przedłużenie 

 mięśnia szypułkowego. Zresztą G-reeff, podobnież jak Łachmanu, Claparede 

 i Stein nie obserwował przedłużenia się włóki enek do perystomu, widział je bo- 

 wiem tylko w dolnej części ciała. 



Pomimo tylu drobnych szczegółów, zaobserwowanych w różnych odstępach 

 czasu przez wyżej wymienionych badaczy, układ włókien mięśniowych w ciele 



^) Engelmann. Contraktilitat und Doppelbrechung. Pflugers Arcłiiv for die gesammte 

 Physiologie, Bd. II, str. 449, 



