JÓZEF EISMOND. STUDYA NAD PIEEWOTNIAKAMI. 



159 



optyczne przecięcia włókien wiązki lejkowatej, — przecięcia, ułożone kołem, 

 a w środku — przecięcie wtłoczonej podstawy lejka, zkąd biorą początek poje- 

 dyncze włókna. 



Do powyżej przytoczonych danych, dotyczących, strony anatomicznej mu- 

 skulatury ciała wirczyków wogóle, uważam za stosowne dodać jeszcze słów 

 parę w kwestyi znaczenia fizyologicznego będących w mowie utworów włókni- 

 stych. Nie chcąc powtarzać tego, co już zaznaczyłem w opisie budowy Episty- 

 lis Steinii, nadmienię tylko, że włókienka, mieszczące się w ciele, jako bez- 

 pośrednie przedłużenia mięśnia szypułki, winny posiadać też same własności, 

 a mianowicie — sprężystość. Wobec tego i zadanie ich winno polegać na tem, 

 że opierają się nie nadmiernemu ściąganiu ciała, wyprostowywując je na podo- 

 bieństwo sprężyn, a oprócz tego ewentualnie — stawiają opór nadmiernemu roz- 

 ciąganiu. Dla jednokomórkowego zatem organizmu, pozbawionego trwałego szkie- 

 letu zewnętrznego, a w najprostszym razie nie posiadającego chociażby dość 

 grubego odzienia kutykularnego, będące w mowie włókna, służą do zachowania 

 normalnego kształtu ciała, o ile ten kształt ulega częstym zmianom. To też u pier- 

 wotniaków, nie zmieniających kształtów ciała i zaopatrzonych w zgrubiałą ku- 

 tykulę (jak to widzimy naprz. u większości przedstawicieli grupy Hypotricha), 

 nie widzimy wyróżnienia się włókienek mięśniowych, jak to ma miejsce u He- 

 terotricha, gdzie napotykamy formy, odznaczające się znaczną kurczliwością 

 ciała. 



Co dotyczę samego przebiegu kurczenia się, należy zaznaczyć, że ma tu 

 miejsce swego rodzaju lokalizacya. Polega ona na tem, że szypułka może się 

 kurczyć niezależnie od ciała; następnie zaś, różne części ciała mogą się ku.rczyć 

 niezależnie jedna od drugiej; tak naprz. część podpierścieniowa, zawierająca lej- 

 kowatą wiązkę włókien, kurczy się niekiedy niezależnie od nadpierścieniowej. 

 Kołnierzyk perystomalny wraz z tarczką rzęsową ściągają się dość często nie- 

 zależnie od reszty ciała. Istnieją więc bodźce wewnętrzne, które wywoływać 

 mogą ten lub ów efekt. 



Co dotyczę skręcenia szypułki, należy mieć na uwadze, że nie skręca się 

 ona bynajmniej w taki sposób, aby się miała okręcać około osi węźownicy; gdyby 

 zachodziło coś podobnego, wówczas przy skręcaniu się szypułki ciało winnoby 

 wykonywać ruchy wirowe. Jednakże nic podobnego nie daje się zauważyć. Szy- 

 pułka skręca się dlatego, że posiada w swym rdzeniu już zwiniętą spiralnie taśmę 

 sprężystą; skoro następuje kurczenie się rdzenia protoplazmatycznego, cały efekt 

 skręcania się polega tylko na tem, że skręty mięśnia zbliżają się wzajemnie, 

 a tymczasem szypułka, ulegając oporności jego, przybiera postać węźownicy. 



