164 



DZIAŁ in. BOTANIKA I ZOOLOĆHA. 



pogłębienie rowka perystomalnego, podczas gdy brzeg tworzy już nader wysoką 

 ściankę blaszkowatą 



Grodna^ jest zaznaczenia ta okoliczność^ że w tych wypadkach, kiedy brzeg 

 pcrystomalny staje się blaszkowatym, jak to ma miejsce u Lagenophrys i Spi- 

 rochona, urzęsienie przybiera odmienny charakter: zamiast podwójnego szeregu 

 występuje mnóstwo rzęs drobnych i delikatnych. 



Wobec powyżej przedstawionych danych istnienie t. z w. tarczki rzęsowej, 

 osadzonej na cieńszym lub grubszym słupku, jest poprostu złudzeniem, jakie 

 sprawia ogrodzony śrubowym rowkiem czubek ciała, rozpatrywany w przecięciu 

 optycznem (ob. £. 33, Tab. iV). Tarczka rzęsowa istniałaby wówczas, gdyby 

 adoralna smuga rzęsowa istotnie tworzyła na czubku ciała zamknięty okółek 

 i gdyby wspomniana część, jak to przypuszczał Stein, otoczona była owym okół- 

 kiem. Atoli podobne stosunki, jak widzimy, nie istnieją; to też i samą na- 

 zwę — tarczka rzęsoioa^ możnaby pozostawić nie inaczej, jak z pewnemi zastrze- 

 żeniami, rozumiejąc pod nią część grzbietowej powierzchni ciała, otoczoną pierw- 

 szym skrętem brzegu perystomalnego (ob. f. 3'2, Tab. IV; f. 26, Tab. III). 



W ścisłym związku z perystomem jest jeszcze utwór, który z pewnemi 

 wyjątkami stanowi właściwość wszystkich przedstawicieli grupy Peritricha» 

 a u Yorticellidina dosięga znacznego stopnia rozwoju, służąc do ochraniania 

 perystomu. l^ym organem pomocniczym jest okółkowe zdwojenie ciała, rozwi- 

 nięte na podobieństwo kołnierzyka i ściągające się nad całym perystomem na 

 sposób sakiewki. Na f. 32, przedstawiającej (nieco schematycznie) perystom, 

 widziany z góry, litery ps oznaczają właśnie będące w mowie zdwojenie, które 

 na f. 33 widzimy w przecięciu podłużnem {ps). Zdwojenie to, zależnie od roz- 

 winięcia, jakoteż od przystosowania się do szybkiego ściągania, posiada różne 

 cechy, właściwe tej lub owej grupie wirczyków. U jednych posiada ono kształt 

 brzeżnego zgrubienia ciała, okalającego perystom, u innych występuje w po- 

 staci szerszego lub węższego kołnierza, przystosowanego do wywracania się na 

 zewnątrz, u innych jeszcze (jak np. u Opercularia) tworzy wysoki nierucho- 

 my kołnierz. 



Otóż będący w mowie utwór, oznaczony obecnie przez niemieckich auto- 

 rów nazwami: Feristomsaum lub Perist omwand, z punktu widzenia morfo- 

 logicznego, jak się to okazuje na zasadzie badań porównawczych, nietylko nie 

 ma nic wspólnego z właściwym brzegiem perystomu, lecz u wielu przedstawi- 

 cieli z grupy Peritricha nie istnieje wcale, jak to np. widzimy u Trichodina, 

 Pediculus lub Licuophora Cohnii, pomimo to, że u wspomnianych form, 

 podobnież jak i u wirczyków^ znajdujemy wyżej opisaną tarczkę rzęsową. Na- 



1) Przy opisie perystomu należałoby wziąć pod uwagę, źe stopień pogłębienia rowka 

 perystomalnego pozostaje w ścisłym związku z rozrośnięciem się odpowiedn:ch brzegów (im 

 wyższy brzeg, tem rowek głębszy); zatem, w istocie może być tylko mowa o brzegu perysto- 

 malaym, nosi on bowiem cecliy utworu preformowanego. 



