168 



DZIAŁ III. BOTANIKA I ZOOLOGIA, 



rozrzedzanie, przyszedłem do wniosku, źe działalność zbiorników kurczliwych 

 wielkie ma znaczenie w mechanizmie wysysania. 



Powyższy pogląd, wypowiedziany przezemnie przed paru laty (27), jakkol- 

 wiek jest tylko przypuszczeniem, wydaje mi się jednak zupełnie prawdopodobnym. 

 Przemawia za nim proste doświadczenie z pipetką zaopatrzonąw pęcherzyk gumo- 

 wy. Przypuściwszy, źe ciało acynety przedstawia zamkniętą przestrzeń o pewnej 

 stałej objętością posiadającą nadto niezmienną prężność zrównoważoną z ciśnieniem 

 zewnętrznem, wówczas z punktu widzenia praw fizycznych, niepodobna ani na 

 chwilę przypuścić, aby do tej przestrzeni mogło się dostać obce ciało. Na to 

 trzeba byłoby znacznego ciśnienia z zewnątrz, a to ostatnie mogłoby się wy- 

 tworzyć tylko w takim razie, gdyby przy stałej prężności zamkniętej przestrzeni 

 wzmogło się ciśnienie zewnętrzne, jak to ma miejsce przy użyciu tłoka, lub też 

 jeżeliby przy stałem ciśnieniu zewnętrznem uległa zmniejszeniu prężność w sa- 

 mem ciele acynety. Stosując powyżej przytoczone rozumowanie do mechanizmu 

 wysysania, łatwo pojąć, że może tu mieć miejsce tylko ten drugi wypadek: nie 

 ulega wątpliwości, że w danym razie czynnikiem, rozrzedzającym prężność masy 

 ciała acynety jest zbiornik kurczliwy. 



Dopatrując się w nim głównego motoru mechanizmu wysysania, mimocho- 

 dem uŻ3^łem porównania ciała acynety z gumowym pęcherzykiem pipetki. Po- 

 równanie to daje oczywiście tylko pewne pojęcie o samym procesie, dalekiem 

 jest jednak od tego, aby dać chociaż przybliżone wyobrażenie^ uważam przeto 

 za niezbędne dodać tu jeszcze niektóre wyjaśnienia. Jeżeli zechcemy uv/ażać 

 objętość ciała acynety w czasie maximum wezbrania się zbiornika kurczliwego 

 za normalną, wówczas należy zgodzić się, że wnet po wypróżnieniu zbiornika 

 ciało bezwarunkowo traci coś na swej objętości, odzyskuje ją jednak podczas 

 diastole, ulegając powolnemu rozszerzaniu się na podobieństwo elastycznej kuli 

 pipetki. Wówczas to strata, ponoszona przez wessanie wodnistej wydzieliny, 

 napływającej do zbiornika, winna być uzupełnianą przez dopływ z zewnątrz. 

 Ponieważ wypróżnianie zbiornika odbywa się prawie błyskawicznie, powtarzając 

 się w pewnych odstępach czasu, przeto można utrzymywać, że ciało wymoczka 

 znajduje się w stanie ciągłego rozszerzania się i wskutek tego posiada prężność 

 mniejszą od ciśnienia zewnętrznego. Wobec tego, istnienie stałego dośrodkowego 

 prądu w kanałach smoczków tłumaczy się w sposób bardzo prosty. 



Mając na względzie powyżej przytoczone wywody, sądzę, że zbiorniki kur- 

 czliwe i u orzęsków powinny mieć znaczenie motorów, ułatwiających połykanie 

 wody wraz z rozmaitemi ciałami służącemi za pokarm. Co dotyczę rzęs 

 i specyalnych błonek falujących, które łącząc się wzajem, tworzą silne uzbroje- 

 nie gęby, to nie należy zapominać, że uzbrojenie to przygotowanem jest nade- 

 wszystko do napędzania obcych ciał ku otworowi gębowemu i z właściwym me- 

 chanizmem nie ma nic wspólnego. 



Dla uzupełnienia uważam za stosowne nadmienić jeszcze słów parę. Wobec 

 faktu, że zarówno orzęski jakoteż i acynety wydzielają za pomocą kurczliwych 

 zbiorników stosunkowo ogromne ilości płynu wodnistego, nasuwa się przypiis^-. 



