JÓZEF EISMOND. STUDYA NAD PIERWOTNIAKAMI. 



171 



postaciami zewnętrznemi, lecz nie przestaje mimo to zachowywać swych zasa- 

 dniczych własności. Ponieważ występuje ona zarówno w komórkach roślinnych, 

 jakoteź i zwierzęcych, a nadto, ponieważ są przykłady komórek, które są po 

 prostu drobną bryłeczką będącej w mowie żywej substancyi, bryłeczką, która 

 nie posiada nawet stałych kształtów, wnet powstało przypuszczenie, że w tym 

 ostatnim wypadku mamy do czynienia z względnie najprostszą, a zatem zasa- 

 dniczą formą życia. Ztąd wynikł konsekwentnie wniosek, że jednostki morfolo- 

 gicznej istot ożywionych nie należy pojmować jako czegoś w rodzaju istnej komór- 

 ki, zaopatrzonej w mocną błonkę i zawierającej wewnątrz jakiś „płyn", lecz jako 

 pewne ąuantum żywej substancyi, która może występować w postaci samo- 

 dzielnie żyjącej istoty, jak to mianowicie widzimy u najniższych zwierząt i ro- 

 ślin, lub też wchodzić w skład ciał organizmu, jako odrębna lecz podporządko- 

 wana jednostka, co właśnie ma miejsce u tkankowców. 



Reformę teoryi Schleidena i Schwanna i podstawienie się na jej miejsce teoryi 

 protoplazmy jako pierwiastkowego i zarazem uniwersalnego podścieliska życia, 

 biologia zawdzięcza w znacznej części klasycznym pracom Maksa Schultzego. 

 Teorya tego badacza, opracowywana w ostatnich czasach przez liczny zastęp zoo- 

 logów i botaników, zyskała nader trwałą podstawę i w obecnej chwili niepodo- 

 bna przypuszczać, aby mogła ona uledz w niedalekiej przyszłości jakiejkolwiek 

 istotnej reformie ; może to nastąpić dopiero wtedy, gdy zostaną należycie wypra- 

 cowane metody doświadczalne, a nadto, jeżeli chemicy przyszłości zdołają wy- 

 kryć tajemnicę syntezy ciał proteinowych. Wówczas tylko możliwem będzie 

 zrozumienie nader złożonych objawów życiowych protoplazmy i wytłumaczenie 

 takich własności, jak twórczość, polegająca na przetworzeniu obcych substancyj 

 i produkowaniu najróźnorodniejszych tworów, następnie — mnożenie się, wreszcie 

 wrażliwość i kurczliwość. Bez należytego wyświetlenia fizykochemicznej strony 

 protoplazmy, pozostanie ona dla nas tem, czem była dla Maksa Schultzego i Briic- 

 kego, t. j. żywą substancyą o jakiejś nader złożonej budoiuie tuewnętrznej. Nie 

 więcej też podaje o protoplazmie O. Hertwig w jednej z najnowszych swych 

 prac (68). Czyniąc uwagę, że, przy dzisiejszych środkach technicznych, nie je- 

 steśmy w stanie wykazać różnicy między protoplazmą komórek roślinnych, zwie- 

 rzęcych i sarkodą jednokomórkowych ustrojów, przypuszcza on, że tożsamość za- 

 sadniczego podścieliska istot ożywionych prawdopodobnie jest tylko złudzeniem, 

 jako: „nur eine auf der Unzulanglichkeit der TJntersuchu ng beruhen- 

 de". Następnie, godząc się z tem, że samo używanie wyrazu — protoplazmą 

 w wielu razach staje się nawet nieokreślonem, O. Hertwig podaje dyagnozę, 

 która w zasadzie zaledwie różni się od poglądów Maksa Schultzego i Bruckego, 

 a dla braku ścisłych spostrzeżeń nad fizycznemi i biochemicznemi własnościami 

 protoplazmy, istotnie może się wydać jedynie możliwą. Dyagnoza ta brzmi: 

 „Protoplasma ist kein chemischer, sondern ein m orfol ogischer Be- 

 griff, Protoplasma ist keine ohemische Substanz noch so zusammen- 

 gesetzter Art, sondern ein Gemenge zalhreicher, chemischer Stoffe, 

 die wir uns ais kleinste Theilchen zu einem wunderbar complicirten 



Pam. Fizyogr. T. XIII. Dział ra.-22 



