174 



DZIAŁ III. BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



włóki enko waty negatyw, wytworzony przez nagromadzenie się w protoplazmie 

 różnorodnych substancyj, będących produktami, niekiedy specyficznego charak- 

 teru, jak np. śluz, żółtko, tłuszcze, krochmal i t. p. Powyższe zastrzeżenie, powta- 

 rzane przez Biitschlego i wielu innych, wynika ztąd, że protoplazma podług opinii 

 większości badaczy nie jest bynajmniej utworem pojedynczym, lecz już, jako 

 taka, jakoby występuje w charakterze związku nieokreślonych bliżej stałych or- 

 ganicznych „ciałek" z obfitą ilością wody, czyli, jak się wyraża O. Hertwig, 

 „besteht aus einer Yerbindung fester Substanztheilchen mit reichli- 

 chen Wasser" (58, str. 21). Wskutek tego przeświadczenia należałoby mnie- 

 mać, że protoplazma już sama przez się posiada wysoki stopień syntezy morfo- 

 logicznej. W istocie, przy rozpatrywaniu nawskroś protoplazmatycznego ciała 

 niektórych rodzajów komórek, pozbawionych wtórnych produktów, jak to wi- 

 dzimy naprz. w niewyróżnionych komórkach nabłonka, a także u wielu sarko- 

 dników, już od pierwszego razu dają się odróżniać dwie składowe części, mia- 

 nowicie: 1) gęstawa zasadnicza masa, z wyglądu szklisto-jednolita, oraz 2) połą- 

 czona z pierwszą jakaś wodnisto płynna substancya, słabiej załamująca światło. 

 Obiedwie te części składowe najczęściej występują w takim stosunku, jak gdyby 

 tworzyły razem coś w rodzaju delikatnej emulsyi. niekiedy zaś otrzymuje się 

 wrażenie, jakgdyby zasadniczą masę protoplazmy tworzyła wodnisto płynna 

 substancya, w której daje się odróżniać inna składowa część, występująca w cha- 

 rakterze jakiegoś włóknikowego osadu lub delikatnej siateczki włókien. Niekiedy 

 te ostatnie występują nader wyraźnie i sprawiają wrażenie istnych nitek, two- 

 rzących najrozmaitsze konfiguracye. Powyższe części składowe dają się odró- 

 żniać w protoplazmie wszystkich wogóle komórek. Znane są one pod różnemi 

 nazwami, a piianowicie: szklistawo jednolita, tworząca włókna, jako Cyto-Hya- 

 loplasma (Strassburger), Spongioplasma (Leydig), Protoplasma (Kuplfer), 

 Filarmasse (Flemming) i t. d., podczas gdy substancya słabiej załamująca świa- 

 tło, będąca widocznie czemś nieodłącznem od pierwszej, pospolicie znaną jest 

 pod nazwami: Cytochylema (Strassburger), Hyaloplasma (Leydig), Para- 

 plasma (Kupffer), Interfilarmasse (Flemming), Enchylema (Biitschli) i t. d. 



Nadto występuje w protoplazmie nieodłącznie jeszcze trzeci pierwiastek nie- 

 określonej natury; są to nadzwyczaj drobne ziarenkowate twory, zalegające 

 w obrębie cyto-hyaloplazmy i nadające jej nader złożoną budowę. Ziarenka te, 

 a raczej kropelki posiadają niejednakowe wymiary, począwszy od drobnych, zale- 

 dwie widzialnych punkcików i skończywszy na bryłeczkach, których średnica da 

 się już dokładnie wymierzyć w mikromilimetrach. Za pomocą odpowiednich me- 

 tod możliwem jest barwienie powyższych utworów i, co idzie zatem, bardziej 

 szczegółowe zbadanie ich natury. Biorąc rzecz „z gruba", możnaby mniemać, 

 że będące w mowie „ziarniste" pierwiastki zarodzi, (zazwyczaj odróżniane, jako 

 microsomy, granula etc.) są istotnie takiemi, występując tu w charakterze in- 

 tegralnej, osobliwie wyróżnionej składowej części, a przynajmniej jakiegoś isto- 

 tnie nieodłącznego derywatu, który w sprawie syntezy protoplazmy posiada zna,- 

 czenie morfologiczne. Tak też sądzi Altmann (46), usiłując uważać owe „gra- 



