176 



DZIAŁ ni. BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



punktu tuiclzenia^ co i los^ystMe inne przetwory^ które zalegając iv ciele komórki 

 tu postaci iviększycli luo mniejszych kropel, powodują t. ziv. „grobere Struotur" 

 protoplazmy, jak to luidzimy iv komórkach, wyładowanych żółtkiem lub jakąś inną 

 biochemicznie tuyrómioną substancyą. Wychodząc zaś z powyższego założenia 

 niepodobna przypuszczać, aby między t. zw. drobną i grubszą strukturą proto- 

 plazmy można byJo przeprowadzić jakąś ściśle określoną granicę. Mogłaby być 

 mowa o tern tylko wówczas, gdybyśmy byli w stanie odróżniać wśród tego 

 chaosu różnych ziaren, utwory istotnie nieodłączne, wspólne wszystkim rodzajom 

 komórek, od takich, które mogą powstać w protoplazmie tylko danego rodzaju 

 komórki na skutek przystosowania się do tych lub owych warunków życia. 

 Oprócz tego, nawet w tych przykładach, gdzie ciała komórek jakoby wyłącznie 

 składały się z protoplazmy, nie może być pewności, czy zalegające w tejże 

 pierwiastki ziarniste mogą być uważane za jedno i to samo, za jeden i ten sam 

 element. Tak naprz. leukocyty niewątpliwie odpowiadają amebom; wziąwszy je- 

 dnak pod uwagę warunki życia, w których przebywają, niepodobna sądzić, aby 

 różne ziarenka, znajdowane zarówno tu jak i tam, posiadały wspólne cechy bio- 

 chemiczne. O. Herfcwig zupełnie słusznie powiada: „Denn da in jeden Orga- 

 nismus des Lebensprocess sich in einer ihm eigenthiimlichen 

 Weise abspielt, das Protoplasma aber, abgesehen vom Kern, der 

 hauptsach liche Sitz der einzelnen Lebensprocesse ist, so miissen 

 Yerschiedenheiten der stofflichen Grundlage, also des Protopla- 

 smas, begriindet sein. Wir miissen also z wischen dem Protoplasma 

 der yerschiedenen Organismen Unterschiede in der stofflichen 

 Zusammensetzung und in der Structur in der Theorie voraus- 

 setzen" (58, str. 23). 



Prawdziwość dopiero co przytoczonych słów, jakkolwiek może być tylko 

 pozorną, na razie nie da się zakwestyonować. Rozpatrując jednak rzecz z punktu 

 widzenia morfologicznego, widzimy, że protoplazma przynajmniej w tej postaci, 

 pod którą występuje ona w przypuszczalnie najprostszych formach życia, t. j. 

 u grzybów śluzowcowych i wielu sarkodników, a nawet u cytod Haeckla (bak- 

 terye, monery), w każdym razie ujawnia bądź co bądź pewien stopień syntezy 

 morfologicznej, możemy tu już bowiem odróżniać pewne stałe części składowe, 

 a co najważniejsze — występuje tu pewna organizacya morfologiczna, wyrażona 

 w tej lub owej strukturze, dostępnej do obserwacyi, a następnie w związku 

 protoplazmy z osobliwym organem, odróżnianym pod nazwą jądra. Nastręcza 

 się więc pytanie czy stan taki można uważać za punkt wytyczny wyjścia syn- 

 tezy, a zarazem pierwotny zawiązek życia, czy też poprzedza go jeszcze elemen- 

 tarniejsza forma? Pomimo uprzedniego przeświadczenia o bezużyteczności podo- 

 bnych pytań wobec dotkliwego braku ścisłych spostrzeżeń (a głównie badań do- 

 świadczalnych, które są jedynie przekonywaj ącemi), należy wyznać otwarcie, że 

 ilekroć rozważa się kwestye dotyczące struktury protoplazmy, niepodobieństwem 

 jest pozbyć się natrętnej myśli o najprostszej formie podscieliska życia. Haeckel 

 a za nim wielu innych badaczy, ulegając tej skłonności, przypuszczają, że tą 



