JÓZEF ETSMOND. STUDYA NAD PIERWOTNIAKAMI. 



177 



najprostszą formą jest t. zw. P lass on, tworzący ciało jestestw, stojących na 

 pograniczu między ciałami nieorganicznemi a organicznemi. O jestestwach tych 

 Haeckel mówi: „Das sind die Cytoden: lebende selbststandige We- 

 sen, welche bios aus einem Stiickchen Plasson bestehen;ahr ganz 

 homogenes oder gleichartiges Korperchen besteht aus einer ei- 

 weissartigen Substanz, welche noch nicht in Karyoplasma und 

 Cytoplasma differenzirt ist, sondern die Eigenschaften beider 

 vereinigt enthalt. Solche Cytoden sind z. B. die merkwiirdigen 

 Bacterien und die Moneren" (83, str. 113). 



Wobec takich właściwości plassonu, jako ciała bezkształtnego, jednolitego, 

 bez żadnej budowy wewnętrznej i wyróżnienia jądra, protoplazma byłaby już 

 utworem względnie wysoko organizowanym a zatem późniejszym. 



Teorya ta jednak do dziś dnia nie wyszła po za obręb przypuszczeń, a na- 

 wet z biegiem czasu, coraz bardziej traciła grunt pod nogami, wobec nowszych 

 udoskonalonych metod badania mikroskopowego. U moner, z wyjątkiem Proto- 

 myxa aurantiaca i wielce problematycznego Bathybiusa, już stosunkowo 

 dawno ujawniono naturę istotnych komórek, a w rzekomym plassonie wykryto 

 cechy, właściwe protoplazmie innych komórek. Pozostały jednak bakterye, — 

 istoty, na które zbiegiem okoliczności w ostatnich czasach zwrócono ogólną uwagę. 

 Złożyło się na to wiele powodów, a między innemi, ogólne rozpowszechnienie, 

 niekiedy dość zawikłany cykl rozwoju, udział widoczny w większości patologicz- 

 nych i normalnych objawów życia, wreszcie urojona prostota organizacyi ciała 

 i jakiś wyjątkowy charakter, którym odróżniają się wśród ogółu znanych ro- 

 ślinnych i zwierzęcych ustrojów. Jeszcze przed wprowadzeniem w użycie immer- 

 syi jednorodnej znano niektóre szczegóły budowy bakteryj, dzięki klasycznym 

 badaniom De Barego, Cohna, Zopfa i innych; były to jednak wiadomości zbyt 

 szczupłe, aby mogły rzucić światło na tajemnicze strony budowy, a tembardziej 

 wyświetlić samą genezę będących w mowie istot. Z drugiej znów strony, udział, 

 jaki przyjmują bakterye przy procesach patologicznych, zniewolił większość ba- 

 daczy do badań czysto etyologicznych, w zastosowaniu do medycyny. Wobec 

 takiego położenia rzeczy, o naturze bakteryj powstało kilka hypotez. Jedna 

 z nich wynikała konsekwentnie z zasady, głoszonej przez Haeckla, podług któ- 

 rej bakterye są jakoby najprostszym zawiązkiem życia, o jednolitem, niezróżni- 

 cowanem podścielisku (plasson), zawiązkiem, nie posiadającym jądra. Wskutek 

 tego rozpatrywano je, jako istoty bezjądrowe, a w jtorównaniu z komórkami — 

 utwory niższego rzędu. 



Inni, na zasadzie pewnych powierzchownych cech podobieństwa, jakie 

 daje się zauważyć przy porównaniu jąder i bakteryj (po zabarwieniu) przyszli 

 do wniosku, że między ciałami bakteryj, jako takiemi, a jądrami komórek istnieje 

 pewien związek. Przypuszczano mianowicie, że w bakteryalnych komórkach nie 

 ma ciała protoplazmatycznego, a przynajmniej występuje ono jako coś podrzęd- 

 nego. Wskutek tego niektórzy autorowie wprost przypuszczali, że bakterye, 

 z punktu widzenia morfologicznego, są to swobodne jądra okryte błonką. To 



