JÓZEF EISMOND. STUDYA NAD PIEIIWOTNIAKA.MI. 



179 



przy użyciu błękitu metylenowego daje się ujawnić i w komórkach tkankowcach. 

 Otóż, ujawnienie w ciele ziarenek w tej samej postaci i przy tych samych wa- 

 runkach, przy których występują one w komórkach tkankowych, w związku 

 z obecnością jądra i odpowiedniej budowy protoplazmy, zdaje się, dostatecznie 

 przemay/ia za tem, aby uznać mikroorganizmy za skończone komórki. 



Wobec powyżej streszczonych wyników badań nad budową mikroorgani- 

 zmów z jednej strony i moner z drugiej, teorya, głoszona przez Haeckla, traci 

 oczywiście podstawy, przykłady bowiem, jakie tenże uczony przytacza, najmniej 

 się do tego nadają. Cóż tedy sądzić o tak zwanym plassonie, będącym podług 

 definicyi Haeckla jestestwem jednolitem i jednakowem w każdej cząsteczce? 

 Przy dzisiejszym stanie nauki o pierwotnych istotach ożyioionych^ niepodobna lusJm- 

 zać ani jednego przyhladn^ gdzie mielibyśmy do czynienia z tego rodzaju podśeie- 

 liskiem życia. Ohjatuy życiotue, jako takie, już ściśle kojarzą się w naszem pojęciu 

 z substancyą zróżnicotuaną, jak to luidzimy iv protoplazmie; ztąd też poczynają się 

 tuszystkie nasze dociekania, zmierzające do luyjaśnienia zagadnień morfologii i fizyo- 

 logii. Jednakowoż teorya plassonu nie wydaje się tu zasadzie czemś fantastycz- 

 nem, przemawia za nią zarówno liczny szereg analogi j, jakoteż i możliwość syn- 

 tezy ciał białkowych, w co wierzy każdy chemik. Na zasadzie analogii wydaje 

 się wielce prawdopodobnem, że w drodze naturalnej syntezy protoplazmy luinno 

 ją poprzedzać stadyum czegoś w rodzaju plassonu — utworu, który tylko potencyal- 

 nie zawiera sumę części, składających się na podścielisko życia iv postaci protopla- 

 zmy. Plasson zatem byłby tem samem w stosunku do tej ostatniej, czem jest 

 szkło wulkaniczne jednolite w porównaniu z odpowiednią skałą, w której dają 

 się odróżniać wyróżnione minerały, tworzące wzajem pewien związek, nie bę- 

 dący mimo to żadną przypadkową mieszaniną, jak to widzimy naprz. w konglo- 

 meratach. Me należy jednak przesądzać trafności użytego porównania, jest ono 

 bowiem powierzchowne. Ze protoplazma, jak się wyraża O. Hertwig, nie jest to: 

 „chemische Substanz noch so zusammmengesetzter Art", aby w tej 

 postaci mogła już być otrzymaną syntetycznie, o tem niepodobna wątpić ; wszel- 

 kie komentarze byłyby zbyteczne. Z drugiej strony atoli niemożliwem jest przy- 

 puszczenie, aby protoplazma była jakąś mieszaniną licznych substancyj, które 

 ro.ożnaby sobie wyobrazić, ^^jako cząsteczki połączone w... dziwnie skomplikowany 

 sposób^'' (58, str. 16). Tsgo rodzaju określenie ogólnikowe, jak — dziwnie skompli- 

 kowana mieszanina cząsteczek różnych substancyj, oczywiście nic nie wyjaśnia 

 a nadto wydaje się ono jaknajmniej trafnem, już chociażby dla tego^ że z wy- 

 razem mieszanina łączy się nietylko pojęcie przypadkowości, lecz, co najwa- 

 żniejsze — pojęcie czysto mechanicznego związku części, które zachowały swą 

 indywidualność fizykochemiczną. Rozpatrując rzecz z punktu widzenia morfolo- 

 gicznego, należy tu z konieczności pominąć kwestye, dotyczące budowy moleku- 

 larnej; jest to zbyt ciemna i tajemnicza dziedzina, abyśmy mogli ją przeniknąć 

 przy dzisiejszych środkach badania. Sądzę przeto, że nic nie upoważnia nas do 

 mówienia o „cząsteczkach różnorodnych związków chemicznych", które wzięte 

 razem, mają się jakoby składać na całość protoplazmy. Owszem, takiemi różno- 



Pam. fizyogr. T. Xin. Dział III.— 23 



