JÓZEF EISMOND. STUDYA NAD PIERWOTNIAKA MI. 



185 



zgodnie z zasadami hypotezy Altmanna, granule protoplazmy, czyli cytohlasty 

 winnyby być rozpatrywane jako istoty, które poruszają się, odżywiają i wreszcie 

 mnożą się zupełnie samodzielnie. Tymczasem możnaby przytoczyć wiele faktów, 

 które wprost temu przeczą i jawnie wskazują, że owe hiohlasiy nie stanowią 

 bynajmniej istoty substancyi żyjącej, lecz przeciwnie, — są one tylko wytworami 

 tejże i, jako takie, mogą być zaliczane do kategoryi różnorodnych produktów 

 protoplazmy, wytworzonych w drodze biochemicznego metabolizmu. Przekony- 

 wają nas o tem powyżej przytoczone rezultaty, otrzymane przez Mitrofanowa 

 przez zastosowanie metody barwienia zapomocą błękitu metylenowego. Wreszcie 

 takie naprz. ziarenka barwnika czarnego (Melaninkornchen), jakie napoty- 

 kamy w komórkach barwnikowych, nie pozostawiają, zdaje się, żadnej wątpli- 

 wości co do tego, że są one nie więcej, jak derywatami protoplazmy, które mają 

 raczej znaczenie fizyologiczne. 



Me wdając się w krytykę szczegółową będącej w mowie hypotezy, bezza- 

 sadność której ujawni się jeszcze dosadniej w następstwie, z kolei należy się 

 miejsce hypotezie, obmyślonej przez Butschlego, a znanej pod nazwą „Schaum- 

 theorie". Ta ostatnia, jak to wkrótce zobaczymy, zbliża się najbardziej do 

 prawdy; a jakkolwiek pozostawia niektóre punkty nierozstrzygniętemi, niemniej 

 jednak daje rękojmię słuszności już chociażby dla tego, że opiera się na do- 

 świadczeniu, którego brakło wszystkim poprzednio przytoczonym hypo tezom. 

 Teorya Butschlego ma jeszcze tę zaletę, że nie wymaga zbyt wielu komentarzy 

 i zastrzeżeń, bez których nie mogłaby się obyć żadna inna. Protoplazma, podług 

 Butschlego, jest to związek morfologiczny dwu substancyj zasadniczych^ posia- 

 dający budowę, właściwą pianie. Jeżeli w myśl powyższej hypotezy porównamy 

 bryłkę pianki z protoplazmą, wówczas powietrze zawarte w jamkach pianki ma 

 odpowiadać enchylemie czyli substancyi międzywłóknikowej Flemminga^ podczas 

 gdy tak zwana Filarmasse czyli spongioplasma będzie odpowiadała ruszto- 

 waniu pianki, będąc złudzeniem optycznego przecięcia ścianek tejże. Uważając 

 tedy obraz rusztowania protoplazmy za pozytywny, negatyw będziemy mieli 

 w postaci kropel enchylemy, stanowiącej zawartość jamek rusztowania. 



Teorya Butschlego, pominąwszy zasadniczą jej tendencyą, różni się od po- 

 glądów Fromanna i Flemminga i pod innym względem. Eóżnica polega miano- 

 wicie na tem, że piankowata budowa protoplazmy daje się pogodzić z przypusz- 

 czeniem, że składające ją czynniki, t. j. substancya rusztowania i enchylema, 

 jakkolwiek mogą posiadać pewne wyodrębnione własności fizyczne, znajdują się 

 w stanie skupienia płynnego. Butsohli dodaje nawet uwagę: „ja die Entste- 

 hung solcher Schaumstructur ist nur unter der Yoraussetzung der 

 Fliissigkeit beider sich mischender Substanzen begreiflich" (30, str. 

 22). Ztąd wynika i ostateczny wniosek, że masa protoplazmy winna być rozpa- 

 trywaną z punktu widzenia fizycznego jako mieszanina substancyj płynnych, 

 tworząca w zasadzie rodzaj gęstej emulsyi. Widzieliśmy już poprzednio, że da- 

 wniej, kiedy nie odróżniano drobnych szczegółów morfologicznych protoplazmy, 

 rozpatrywaną ją przeważnie jako ciało płynne. Tego zdania byli: Haeckel, 



