JÓZEF ETSMOND. STUDYA NAD PIERWOTNIAKAMI. 189 



tej ważnej okoliczności, źe nie powstał on w drodze czystego rozumowania, lecz 

 opiera się na gruncie eksperymentu, a następnie, źe nie występuje bynajmniej 

 jako wyraz jakiegoś oryginalnego pomysłu, co stosuje się naprz. do hypotezy 

 Altmanna, lecz owszem jest tylko uzupełnieniem niedokładnych obserwacyj in- 

 nych, badaczy. 



Poprzednio niejednokrotnie zaznaczałem, źe w protoplazmie wszystkich zna- 

 nych dotychczas najprostszych jestestw pierwotnych, dają się juź odróżniać dwie 

 zasadnicze części składowe: 1) suhstancya, hooreąca rusztoiuanie piankoioaie^ oraz 

 2) enchylemaj a oprócz tego w substancyi rusztowania występują drobniutkie 

 ciałka, co do których można twierdzić, źe są tylko wtórnemi produktami bio- 

 chemicznego metabolizmu materyi. Przykład z pianką mydlaną oraz niektóre 

 analogie upoważniają do przypuszczenia, źe i enchylema w zasadzie może być 

 uważaną nie za pierwiastkową część składową żyjącej substancyi, lecz raczej 

 za jeden z derywatów. Tą drogą dojdziemy do przekonania, że za właściwe pier- 

 wotne podścielisko życia, czyli protoplazmę w tem znaczeniu, jak ją pojmował 

 Kupfer, winniśmy uważać wyłącznie substancyą rusztowania, widząc w niej zasa- 

 dniczą matrix, z którego biorą początek wszystkie derywaty protoplazmy, 

 włączając w to i części składowe jądra, jakkolwiek to ostatnie już w bakteryi 

 przybiera charakter organu wyodrębnionego. Ze w postaci rusztowania protopla- 

 zmatycznego kryje się istotnie pierwotne podścielisko, wobec którego wszystkie 

 inne części składowe ciała komórki mogą być rozpatrywanemi jako utwory wtór- 

 ne, trzeciorzędne i t. d., juź to wreszcie jako produkty specyficzne, — mutatis 

 mutandis, zmierza ku temu ogólna opinia badaczy. Jeżeli zwrócimy uwagę na 

 przykład pianki, posiadającej rusztowanie, utworzone z jednolitej mieszaniny oleju 

 i potażu, a zawartość jamek, złożoną z roztworu mydła, które wytwarza się 

 z powyższej mieszaniny, skutkiem reakcyi chemicznej potażu z olejem pod wpły- 

 wem wody i następnie wydziela się w postaci kropelek, będziemy mieli przybli- 

 żony schemat tego, co prawdopodobnie zachodzi i w żywej protoplazmie. Istotna 

 różnica będzie polegała tylko na tem, źe matm protoplasniy^ odpowiadająca otuemu 

 rusztowaniu pianki, produkuj cf,cemu mydło, jest luidownią licznych skomhinowanycJi 

 reakcyj ciał hiałkowychj reakcyj, o których trudno powziąć na razie jakiekolwiek 

 wyobrażenie. Przypuszczenie, jakoby substancyą rusztowania protoplazmy stano- 

 wiła istotę tej ostatniej, — matrix całego ciała komórkowego, wydaje się być 

 uzasadnionem dla wielu powodów. Znajduje ono poparcie w analogicznym fakcie 

 istnienia i u tkankowców t. z w. tkanek embryonalnych, które, nie podlegając 

 wjT-różnieniu histologicznemu, zachowują mniej więcej swój pierwotny charakter 

 i służą bądź to do ciągłego wzrostu tkanek juź wyróżnionych, bądź też do wzro- 

 stu danego organizmu po za jego obrębem czyli — do rozmnożenia się. Należy 

 jednak nadmienić, że nie wszyscy cytologowie skłonni byli do uznawania ruszto- 

 wania protoplazmatycznego za część istotną. Już Leydig usiłował upatrywać 

 całą istotę protoplazmy w enchylemie, rusztowanie zaś byłoby tylko nieczynną 

 częścią składową czyli martwym skieletem (Stiitzwerk). Podobną zasadę uzna- 

 wali i niektórzy inni badacze. Altmann, który wystąpił ze swą zbyt rozgłoszoną 



