JÓZEF ETSMOND. STUDYA NAD PIERWOTNIAKAMI. 



193 



tłoczonych kropel, wywołują obraz wtórnej pianko watości, którą łatwo jest je- 

 dnak odróżnić od pierwotnej czyli właściwej. Zresztą w tych razach w okolicy 

 jądra pewna przestrzeń zazwyczaj nie bywa zajętą przez wtórnie wydzielane 

 produkty, tam też budowa protoplazmy zachowuje swój pierwotny charakter. 

 Widzimy to na f. 36, Tab. 5, wyobrażającej przecięcie przez kulę przewęźną 

 jaja aksolotla; masa protoplazmy bezpośrednio otaczająca jądro, okazuje pierwotne 

 stosunki co do budowy. 



Badając charakter jamek w obrębie protoplazmy jednego i tegoż samego 

 komórkowego ciała, łatwo się przekonać, że nie posiadają one bynajmniej stałych 

 wymiarów i kształtu. Pod tym względem panuje taka rozmaitość, że niepodo- 

 bna podawać o tem bliższych szczegółów; jedne jamki posiadają kształty wy- 

 raźnych polyedrów, inne występują w postaci polyedrów mniej lub więcej zao- 

 krąglonych, wreszcie zdarza się obserwować zupełnie kuliste jamki i t. d. Nadto 

 zewnętrzną warstwę ciała, formującą t. zw. Alveolarschicht, prawie zawsze 

 tworzą nieco mniejsze jamki, układające się na podobieństwo pryzmacików. 



Wobec wyczerpujących badań Biitschlego (29, 30, 31) nad naturą tej war- 

 stwy, uważam za zbyteczne zatrzymywać się nad tem. Natomiast nastręcza się 

 inna, nieco ważniejsza kwestya. Chodzi tu mianowicie o to, że ogół cytologów 

 nie uznaje teoryi Biitschlego, a pochodzi to z następującego powodu: większość 

 badaczy, idąc w ślady bądź to Fromanna, bądź Flemminga, ani wątpi, że tak 

 zwane promienie, odchodzące od węzłów atrakcyjnych oraz ^^lułóhna lorzeciona 

 jądroiuego''^^ występujące przy karyokinezie, są istotnemi włóknami. Oto co mówi 

 O. Hertwig krytykując teoryą Biitschlego: „Hier mochte ich doch zwei Be- 

 denken geltend machen: erstens das Bedenken, dass fiir den Bau der 

 Keimsubs tanz, die ohne Zweifel dem Protoplasma in ihrer Organisa- 

 tion vervvandt ist, die Wabentheorie nicht zutrifft. Denn wahrend 

 des Kerntheilungsprocesses treten mit grosster Deutlichkeit fadige 

 Anordnungen in Form der Spindelfasern mit Nucleinfaden hervor, 

 dereń Existenz wohl von Niemand in Zweifel gezogen werden kann" 

 (68, str. 19 — 20). Pomimo stanowczości, z jaką większość autorów zdaje się, 

 obstawać prz}^ powyźszem mniemaniu, należy jednak zaprzeczyć temu Jcategory- 

 cznie. Owe „Spindelfasern", „Yerbindungsf asern" „Polstr ahlen" 

 etc, występujące podczas procesu kary okinetycznego dzielenia się jąder, mają swe 

 źródło w grubem złudzeniu optycznem. Polega ono na tem, że efekt optycznego 

 przecięcia przegródek między turzecionoiuato luydluźonemi jamkami zarodzi bierze- 

 my za istotne włókna i przypisujemy im postać nitek. Już ta jedna okoliczność, 

 że owe nitki w pewnych razach występują wyraziście, w innych zaś zamiast 

 włókien doznajemy zaledwie jakiegoś ogólnego wrażenia „włóknistości", lub też 

 nie widzimy żadnego jej śladu, naprowadza na domysł, źe podobne obrazy wy- 

 nikają poprostu z odpowiedniej konfiguracyi rusztowania protoplazmatycznego. 

 Siateczka spleciona z delikatnych włókienek, jeżeli ją rozciągniemy, pozornie 

 wyda się nam wiązką włókien. G-dy obserwujemy stentora w normalnej postaci, 



