194 



DZIAP. III. BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



dostrzegamy w optycznem przecięciu typową pianko watą budowę, jak to widzi- 

 my u Colpidium Colpoda (ob. 44. Tab. V), skoro jednak wyciągnie on 

 swe ciało na wzór rogu myśliwskiego, wówczas doznajemy wrażenia, jakgdyby 

 w rozciągniętej części ciała zalegała wiązka istotnych włókien. Przytoczę jeszcze 

 parę przykładów. Soczysty miąsz niektórych owoców pestkowych, jeżeli roz- 

 patrujemy pod światło cienki plasterek, sprawia wrażenie, jakgdyby znajdowały 

 się w nim istotne włókna, ułożone w kierunku promieni, odchodzących od pestki 

 ku obwodowi. W soczystym miąszu cytryny również widzimy podobne „włó- 

 kna" z układem promienistym. Atoli nieco bliższe wejrzenie w ową ułudną włó- 

 knistośó wnet przekonywa nas o tem, że obserwowaliśmy nie włókna, lecz op- 

 tyczne przecięcie przegródek między wrzecionowato wyciągniętemi jamkami, 

 które wypełnia specyficzny sok owocu. Eksperymentując z piankami, bardzo 

 łatwo otrzymać wszystkie odmiany wzorów naśladujących różne obrazy natural- 

 nej budowy. Jeżeli nadto weźmiemy pod uwagę łatwość, z jaką występują w pro- 

 toplazmie różne wzory „włókien", ułożonych bądź to równolegle, bądź też pro- 

 mienisto (ob. f. 36, Tab. V), wzory, które szybko się przekształcają i nikną, 

 aby powstać napowrót, to podobne zjawiska staną się dla nas zrozumiałemi je- 

 dynie tylko na zasadzie teoryi Butsohlego. Coś podobnego może zachodzić tylko 

 w ciele, którego masa byłaby płynną, a budoiua psiankowatą. Tylko wobec podo- 

 bnych warunków staną się zrozumiałemi szybkie zmiany różnych wzorów rusz- 

 towań protoplazmatycznych, o których różni autorowie mimo woli wyrażali się 

 jako o czemś niestałem, używając np. wyrażeń: „etwas sehr Wandelbares ", 

 „stets Yer anderli ches ", „Ver s ch windendes, bald wieder sich neu 

 Hervorbildendens" i t. p. Na powyższą też okoliczność zwrócił uwagę 

 Biitschli, przecząc istnieniu stałego rusztowania. 



Jakkolwiek zwolennicy teoryi siatkowatej budowy protoplazmy dokładnie 

 zdawali sobie sprawę z tego, że przez rozciągnięcie siatek mogą powstać wzory 

 naśladujące włóknistość, pomimo to przypuszczano, że w protoplazmie różnych 

 rodzajów komórek zalegają osobliwe utwory fibrylarne, co do których, pomimo 

 sprzeczności zdań, powstał pogląd, iż są one czemś wtórnie wydzielonem przez 

 zaródź, a kurczliwe włókna komórek m^ęśniowych do dziś dnia uważane są za 

 utwory istotnie wydzielone przez zaródź. Otóż Butschli, zastanawiając się nad 

 tem, powątpiewa, aby coś podobnego miało miejsce; przypuszcza on, że i tego 

 rodzaju utwory należy raczej rozpatrywać, jako osobliwie przekształcone partye 

 protoplazmy („ais besonders differ enzierte Partien des Plasmas", 

 30, str. 25). W istocie, jeżeli zwrócimy uwagę na to, że różne rodzaje skórek 

 (cuticula), pospolicie rozpatrywanych, jako następczo wydzielony przez zaródź 

 produkt, na zasadzie nowszych spostrzeżeń są tylko skutkiem przeobrażenia się 

 obwodowych części zarodzi komórki; następnie, że pozornie jednolite niby mię- 

 śnie wymoczków aż nadto zdradzają charakter raczej wyróżnionych części ogól- 

 nego rusztowania ciała, aniżeli wydzielonych produktów, wydaje się przeto bar- 

 dzo prawdopodobnem, że stosuje się to i do zagadkowych poprzecznie prążko- 

 wanych włókien komórek mięsnych. Dostarczają po temu dowodów i spostrze- 



