206 



DZIAŁ III. BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



jako stały organ — zalegający zazwyczaj gdziekolwiek w protoplazmie, w pobliżu 

 jądra i rozmnażający się iv drodze samopodzialu. 



Organem tym ma być osobliwe ciałko^ będące środkowym punktem owych 

 figur promienistych i otoczone zazwyczaj osobliwie skupioną masą protoplazmy, 

 która tworzy w około niego rodzaj węzła, odróżnianego pod nazwą sfery atrak- 

 cyjnej („sphere attr active" — E. v. Beneden, Arohoplasmakugel — Boveri 

 i t. p.). Otóż okazało się, że właściwe centrum ciała komórki tkwi prawdopodo- 

 bnie w owem ciałku środkoiuem; to 'ostatnie więc jest jakby wyrazem morfolo- 

 gicznym ześrodkowania protoplazmy i, jako takie, nie należy bynajmniej do ją- 

 dra. Wkrótce po skonstatowaniu pewnej liczby wypadków, w których w samej 

 rzeczy obok jądra (będącego w stanie spoczynku) obserwowano pojedynczy wę- 

 zeł atrakcyjny wraz z pojedyńczem ciałkiem środkowem (jak to wyobrażają 

 naprz. figury: 36, 38, Tab. V), powstała ogólnie przyjęta dziś hypoteza, sformu- 

 łowana przez Rabla (43), jako w każdej spoczywającej komórce winien istnieć 

 jedyny ośrodek protoplazmatyczny w postaci ciałka środkowego i w tymże — 

 nie zaś w jądrze — ześrodkowane są wszystkie preformowane części komórki. 

 Nadto tenże autor wyraził przekonanie, że ciało środkowe wraz z całym węzłem 

 atrakcyjnym, przylegając mniej więcej ściśle do jądra, pozostaje z temźe w ści- 

 słym związku zewnętrznym. 



Wobec powyższego poglądu na budowę komórki, kwestya dzielenia się ją- 

 der przybrała zasadniczo odmienny charakter, w porównaniu z tem, co było 

 pierwej, gdy nie domyślano się istnienia podobnych ośrodków. Wobec faktu, że 

 ciałko środkowe wraz z otaczającym go węzłem atrakcyjnym zalega poza obrę- 

 bem jądra i jest niejako punktem ciężkości ogółu sił cząsteczkowych masy ko- 

 mórki, wypadałoby konsekwentnie przypuszczać, że dzielenie się jądra i komórki 

 winno się najpierw zaczynać od zachowania tej równowagi — od utworzenia się 

 dwu punktów atrakcyjnych, i to powinno stanowić jeżeli nie primum, to w ka- 

 żdym razie proximum motum procesu dzielenia się komórki i jej organu 

 jądra. W istocie, we współczesnej literaturze cytologicznej przytoczone są juz 

 dość liczne i ściśle zaobserwowane wypadki podziału ciałka środkowego i wyo- 

 drębniania się dwu (a w pewnych razach nawet kilku) odrębnych ośrodków 

 w ciele komórki, w czasie, gdy w jądrze niepodobna jeszcze dostrzedz jakich- 

 kolwiek zmian początkowych, któreby należały do cyklu stadyów karyokinezy. 

 Podobne rozdwojenie jedynego ośrodka na dwa obserwował dokładnie Boveri 

 (41 — 1888) a wkrótce po nim cały szereg badaczy, jakoto: Koelliker (44), O. 

 Hertwig (57), Flemming (49, 50), Guignard (56), Fol (85), Henneguy (55), van der 

 Stricht (64) i inni. Koniecznem następstwem rozdwojenia się ciałka środkowego 

 jest wyodrębnianie się dwu ośrodków w protoplazmie a tem samem powstanie 

 w komórce decentralizacyi, w związku z wyodrębnianiem się dwu ognisk sku- 

 pienia molekularnego. Należy przypuszczać, że w komórce macierzystej zachodzą 

 wówczas też same zjawiska, co i w sferoidalnej kropli płynu, w której pod wpły- 

 wem tych lub owych bodźców następuje decentralizacya i rozpadnięcie się na 

 dwie części. Ciałka środkowe, oddalając się jedno od drugiego w przeciwległe 



