JÓZEF ETSMOND. STUDYA NAD PIEE,WOTITIAKAMT. 



209 



O niestałości tego „organu dynamicznego" powziąłem był przekonanie jnź 

 w 1889 r., studyując dzielenie się jąder w komórkach embryonalnych n trytona 

 i aksolotla, a nadewszystko w blastomerach jaj podczas brózdkowania. W ostat- 

 nich zaś czasach, zbadavv^szy drobiazgowo mikrostrukturę węzłów atrakcyjnych 

 i ciałek środkowych, przyszedłem do wniosku, źe utwory te (przynajmniej dla 

 komórek embryonalnych) nie stanowią bynajmniej jakiegoś organu stałego, lecz 

 przeciwnie, są wyrazem morfologicznym wewnątrz-komórkowych procesów kine- 

 tycznych, powstając wskutek przyczjn natury mechanicznej. 



Przy rozpatrywaniu obrazów aparatu jądrowego w blastomerach zwróciłem 

 uwagę na następujące szczegóły. "Węzeł atrakcyjny nie jest niczem innem tylko 

 miejscową, bardziej skondensowaną cząsteczką ogólnego rusztowania ciała ko- 

 mórki. Ciałko środkowe, o ile występuje ono wyraźnie (co należy do bardzo 

 rzadkich wyjątków), nie jest bynajmniej źadnem ciałkiem^ któreby posiadało 

 wygląd ziarna, a pod względem własności fizyko-chemicznych wyróżniałoby się 

 od właściwej protoplazmy, lecz tylko bardziej zgęszczonym węzełeczkiem ruszto- 

 wania węzła atrakcyjnego. Nadto, tam gdzie ono jest, uwydatnia się równie do- 

 brze przy każdym sposobie barwienia i występuje najczęściej w postaci niefo- 

 remnego węzełka (na kilkaset preparatów skonstatowałem zaledwie 12 wypad- 

 ków, w których ciałka środkowe były wyraźnie zarysowane). Następnie same 

 węzły atrakcyjne, lubo występują dość często w tej postaci, jak to widzimy na 

 fig. 36, Tab. V, pomimo to skonstatowałem wypadki, w których ulegają czę- 

 ściowemu lub zupełnemu rozluźnieniu. W pierwszym razie pozostaje po nich 

 maleńki węzełeczek, o drobno-piankowatej budowie, w drugim zaś nie widzi- 

 my ani śladu. Nadto zauważyłem, że w pewnych razach węzeł atrakcyjny przed- 

 stawia kształt wijącej się długiej smugi. Oprócz tego znane mi są wypadki, w któ- 

 rych wewnątrz węzłów atrakcyjnych znajdowało się nie jedno ciałko środkowe, 

 lecz kilka: 2, 3, 4 i więcej, przytem widywałem figury wrzecion, gdzie ciałka 

 środkowe widoczne były tylko w jednym węźle atrakcyjnym i t. d. Nareszcie 

 poczyniłem spostrzeżenia, że (zwłaszcza podczas wielobiegunowego dzielenia się 

 jądra) węzły atrakcyjne ukazują się jednocześnie i jakby niezależnie dookoła 

 „spoczywającego" jądra. 



Otóż, biorąc pod uwagę te dane, niepodobna widzieć w ciałku środkowem 

 i „otaczającym" go węźle atrakcyjnym jakiegoś preformowanego organu komórki 

 lecz utwór, który powstaje w protoplazmie, pod wpływem przyczyn mechanicznych, 

 a mianowicie — wskutek ześrodkowanych prądów molekularnych, pod wpływem któ- 

 rych występuje konfiguracya (harakterystyczna w rusztowaniu protoplazm3^ 

 Konfiguracya ta uwydatnia się mianowicie w środkowej, bardziej zgęszczonej 

 okolicy protoplazmatycznej oraz w otaczającej aureoli promienistej, będącej 

 efektem wyciągniętych jamek rusztowania, pod wpływem siły ześrodkowanych 

 prądów molekularnych ^). 



i) Gdy prz} puścimy istnienie w ciele komórki mechanicznego systematu ześrodkowanych 

 prądów molekularnych, za czem przemawiają liczne fakty i analogie, wówczas tak zwany wę- 



