JÓZEF ETSMOND. STUDYA NAD PIERWOTNIAKAMI. 



213 



Gdybyśmy chcieli upatrywać podobieństwo między węzłami atrakcyjiiemi 

 komórek tkankowych, a jądrami ubocznemi wymoczków na zasadzie wspólnych 

 cech struktury, wówczas mielibyśmy dość pouczający przykład w aparacie ją- 

 drowym spirochony (ob. fig. 40, Tab. V), gdzie t. zw. połówka achromatyno- 

 wa (ii), odsądzona zazwyczaj nieco od „chromaty nowej" części jądra (i), wystę- 

 puje jako istotny węzeł atrakcyjny, zaopatrzony w ciałko środkowe. Przypusz- 

 czenie to znajduje podporę w tym fakcie, źe dzielenie się jądra podczas pączko- 

 wania spirochony bywa zawsze poprzedzane przez utworzenie się dwu takich 

 części „achromatynowych", które naśladują najzupełniej węzły atrakcyjne, ukazu- 

 jące się u biegunów jądra w początkowych stadyach karyokinezy, jak to wi- 

 dzimy naprz. w blastomerach jaj aksolotla (ob. fig. 38 i 37, Tab. V). W jednem 

 ze stadyów dzielenia się jądra spirochony występuje nawet figilra — w zupełno- 

 ści podobna do fig. 37, Tab. V 



Z powyżej przytoczonych danych widzieliśmy, źe pod względem budowy 

 i topografii aparat jądrowy wymoczków niczem się nie różni od aparatu w ko- 

 mórkach tkankowych. Widzieliśmy, źe jądro uboczne tak samo, jak i węzeł 

 atrakcyjny E. v. Benedena, jest wyrazem morfologicznym ześrodkowania pro- 

 toplazmy ciała, i źe tak samo zawiera ciałko wewnątrz-środkowe. Prócz tego 

 widzieliśmy, źe jądro uboczne może znajdować się w bliższym lub dalszym 

 związku z jądrem właściwem (porównaj fig. 44 mn i 43 mn, Tab. V), co rów- 

 nież widzimy i w komórkach tkankowych (porównaj fig. 38 i 36, Tab. V), Na- 



p o d a. Pomimo to jednak weszło w zwyczaj przedstawiać budowę schematycznie, to tez na 

 rysunkach większości autorów, aparat jądrowy u Colpidium bywa zazwyczaj przedstawia- 

 nym tak, jak to widzimy na dołączonej tu umyślnie f. 14, gdzie właściwe jądro, jakoteź i ubo- 

 czne ma odziewać wyodrębniona powłoczka błoniasta.,.. Pomimo uprzedniej tendencyi w tym 

 kierunku, podobnego obrazu nigdy nie obserwowałem, wątpię przeto, czy odpowiada on rzeczy- 

 wistości. Przypuszczam wszakże, źe wskutek ścinania się substancyi jądra pod wpływem od- 

 czynników i następującego po tem kurczenia się całej masy jądra, dookoła tegoż (a przynaj- 

 mniej chociaż w pewnych miejscach), powstają niekiedy sztuczne luki, co może sprawiać wra- 

 żenie błonki. Przypomnę, źe pęcherzyki zarodkowe jaj większego kalibru, przy nieogiędaem 

 konserwowaniu kurczą się prawie zawsze, i wskutek tego między niemi a otaczającem żółtkiem 

 powstają próżnie, powodujące złudzenie błonek, które jakoby odstały od jądra. Następnie fakt 

 sztucznego powstawania próżni dookoła jąderek wewnętrznych nie podlega najmniejszej wąt- 

 pliwości. Między innemi wykazuje to Hoyer (69), opisując dzielenie się jąderek w jądrach 

 komórek nabłonkowych przewodu pokarmowego u Rhabdonema nigroyenosum. 



^) U spirochony, jak o tem bj^ła mowa poprzednio, po za obrębem aparatu jądrowego, 

 udaje się niekiedy dostrzedz osobliwe ciałka^ nie posiadające ani kształtu określonego, ani liczby 

 (ob. f. 39, Tab. IV, mn). Niekiedy nie widać ich zupełnie. Eóżni autorowie, za przykładem E. 

 Hertwiga (11) uważają je za jądra uboczne i przypisują im zdolność do samopodziału podczas 

 pączkowania. Sądzę jednak, że utwory te z właściwem jądrem ubocznem — sensu stricto — 

 nie mają nic wspólnego, i należy je traktować na równi z t. zw. Tinktinnkorper u Den- 

 drocometes. Zresztą Platę (20;, który wraz z R. Hertwigiem upatruje w nich naturę jąder 

 ubocznych, nie zbaiał dokładnie, jakie znaczenie mają one przy konjugacyi. 



