214 



DZIAŁ III. BOTANIKA I ZOOLOGIA. 



suwa się jednak pytanie, czy tego rodzaju podobieństwo nie jest czemś przy- 

 padkowem, — może tylko zewnętrznem ? 



Otóż wątpliwości te usuwają stanowczo ścisłe badania porównawcze nad 

 przebiegiem dzielenia się i zapładniania u wymoczków i tkankowców. Przede- 

 wszystkiem nie podlega wątpliwości ten fakt, że z dzieleniem się właściwych 

 jąder wymoczków pozostaje w ścisłym związku dzielenie się jąder ubocznych. 

 Fakt ten znanym jest już stosunkowo dawno, — dawniej nawet, aniżeli wie- 

 dziano o węzłach atrakcyjnych i ciałkach środkowych u tkankowców. Z dru- 

 giej zaś strony najnowsze badania nad procesem zapłodnienia u tkankowców 

 świadczą o wyraźnej analogii między ubocznemi jądrami wymoczków i ciałkami 

 środkowemi węzłów atrakcyjnych u tkankowców. W tym względzie mają do- 

 niosłe znaczenie prace Boveriego (41, 1888, 1890), następnie spostrzeżenie 

 Fola (35), który zbadał proces zapładniania jaj szkarłupni oraz wiadomości, po- 

 dane przez Ficka (84), podług których t. z w. środkowa część nitki nasiennej 

 (Mittelstiick) jest utworem, odpowiadającym ciałku środkowemu, które po prze- 

 dostaniu się do jaja tworzy ciałko środkowe przedjądrza męzkiego, czyli t. zw. 

 Spermacentrum. 



Ze spostrzeżeń Fola, dotyczących procesu płciowego u Asteracantion, 

 wynika, że po wtargnięciu ciałka nasiennego do wnętrza jaja i wystąpieniu 

 w temźe dwu przedjądrzy: męzkiego (Spermakern) i żeńskiego (Eikern), 

 przy kaźdem z nich występuje odpowiedni węzeł atrakcyjny wraz z ciałkiem 

 środkowem: OYOcentrum przy źeńskiem przedjądrzu i — spermacentrum 

 przy męzkiem. Otóż, zanim ma nastąpić utworzenie się jądra segmentacyjnego 

 (Furchungskern), obadwa ciałka środkowe zaczynają się jakoby dzielić; nie- 

 bawem ukazują się 4 pochodne ciałka środkowe i te kombinują się wzajemnie 

 w taki sposób, że powstają 2 węzły atrakcyjne, lecz w każdem z nich wystę- 

 puje ciałko środkowe, złożone z połówki, pochodzącej od pierwotnego o vo cen- 

 trum i połówki spermacentrum. Tego rodzaju skojarzenie się ciałek środ- 

 kowych różnorodnych elementów płciowych. Fol nazwał dowcipnie — centro- 

 quadrille ^). 



To samo zjawisko, nawet z temi samemi szczegółami Gruignard obserwował 

 przy procesie zapłodnienia jajokomórek u Lilium Martagon. 



Zestawiając powyższe fakty z tem, co wiemy o zjawiskach, towarzyszących 

 konjugacyi pierwotniaków, podczas której, podług wiarogodnych spostrzeżeń 

 Biitschlego (28), E. Hertwiga (78, 88) i Maupasa (77), zachodzi taka sama wy- 

 miana i kojarzenie się części jąder ubocznych, niepodobna wątpić, że ciałka 



^) Proces, opisany przez Fola, przypomina wielce to, co Ichikawa (86) podaje o prze- 

 biegu konjugacyi między osobnikami Noctiluca. Szkoda, źe badacz ten ni© wyjaśnia sposo- 

 bu, w jaki u biegunów skojarzonego jądra wyróżniają się 2 ciałka, które on uważa nawet za 

 centrosomy, a które prawdopodobnie odpowiadają dwu ciałkom środkowym jądra skojarzonego 

 u Asteracantion, wkrótce po wymianie i skojarzeniu się dwu par. 



