II 



DZIAŁ I. METEOROLOUIJA I HIDROGEAFIJA. 



nauki (np. wielkie prace Dovego) albo też są, tylko mniej lub więcej popularnemi 

 wykładami meteorologii. Od czasu wyjścia ostatniego dzieła zaszły głębokie 

 zmiany tak w ogólnych teoryjach fizycznych, jak i w wiadomościach naszych me- 

 teorologicznych. 



Prace Leveriera, Buys-Ballota, Mauryego, Ferrela, Loomisa, Fitz-E,oya, 

 Keye, Mohna, Galdberga i wielu innych, wprowadziły pewne gałęzie dawnćj 

 meteorologii na nowe tory i rozwinęły te jój działy praktycznie i teoretycznie do 

 takich rozmiarów, że dawna meteorologija rozpadła się na dwie oddzielne nauki: 

 Mełeorologiją właściwy i Klimatologiją. Pierwszą, nazywają, inaczej nauką o wie- 

 trze i pogodzie i samo to wyrażenie już dostatecznie określa jój przedmiot. 



Znakomite dzieło Mohna „Grrundzuge der Meteorologie/' początkowo ogło- 

 szone po norwesku, następnie poraź pierwszy wydane w r. 1875 po niemiecku 

 i obecnie przetłumaczone z 4-go wydania niemieckiego na język polski, zawiera 

 zupełny wykład naukowy, jakkolwiek całkowicie trzymany w tonie pi"zystępnym, 

 tój właśnie nauki. Naj wyższem jój zadaniem i naj ważniejszem jój zastosowaniem 

 jest przepowiadanie pogody: i to samo już wystarcza do objaśnienia tego zapału, 

 z jakim rzucono się do uprawiania nowój nauki a przedewszystkiem do wyciąga- 

 nia z niej korzyści praktycznych. Zarówno rządy jak i stowarzyszenia prywatne 

 zajęły się gorliwie tern wszystkiem, co dopomaga do rozwoju meteorologii prak- 

 tycznój: powstały nowe instytucyje centralne meteorologiczne, połączone telegra- 

 ficznie z całym szeregiem stacyj meteorologicznych, nadsyłających o oznaczonych 

 porach dnia wiadomości o stanie pogody, służące instytutom centralnym do stawia- 

 nia prognoz o przyszłych zmianach atmosfery. Same Stany Zjednoczone Ameryki 

 Północnój nie waliały się przeznaczyć na ten cel budżetowo roczną sumę blisko 

 półtora milijona dolarów i poniesione wydatki niezawodnie wróciły się z procen- 

 tem. Czytelników, pragnących szczegółowo poznać ciekawą historyją rozwoju 

 tego przedmiotu, odsyłamy do pierwszego tomu znakomitego dzieła van Bebbera: 

 „Handbuch der ausiibenden Witterungskunde," gdzie cała ta historyją jest wy- 

 czerpująco wyłożona. 



Wpośród tego ogólnego zajęcia się meteorologiją, jak to zwykle w podo- 

 bnych czasach entuzyjazmu miewa miejsce, starsza jój siostra Klimatologiją została 

 przez pewien czas na drugim planie. Zapomniano, zdawało się, że prognozy me- 

 teorologiczne o tyle mają trwałą podstawę, o ile opierają się na danych klimatolo- 

 gicznych. Dopiero od lat czterech zaczęła się znowuż przywracać pod tym 

 względem równowaga. Być może, że do tego przyczyniły się w części niepowo- 

 dzenia prognoz meteorologicznych, szczególniój w zastosowaniu ich do miejsco- 

 wości położonych w środku lądów. Dwa bowiem elementy meteorologiczne dadzą 

 się dosyć dobrze przepowiedzieć nad brzegami mórz europejskich 1 wybrzeży 

 Ameryki Północnój, a mianowicie: kierunek i siła wiatru, to jest to, co przede- 

 wszystkiem obchodzi marynarza. Lecz przepo wiedzenie w środku lądu tempera- 

 tury, pogody lub deszczu, to jest tego, co przedewszystkiem znowuż obchodzi 

 mieszkańca lądu, jest dotąd rzeczą bardzo trudną i niepewną; prognoza postawio- 

 na w wielkim, centralnym zakładzie meteorologicznym, w zastosowaniu do bar- 

 dziój odległych miejscowości od tegoż zakładu, musi być modyfikowaną zapomocą 

 danych, których może dostarczyć tylko klimatologiją i geogi-afija fizyczna. Jak 



