102 



DZIAŁ I. METEOEOLOGIJA I HIDROGKAFIJA. 



obserwowanych większa jest zrana i wieczorem niźli w południe. Peryjodyczne 

 to burzenie się powietrza najwyraźnićj postrzegają, podróżni w strefie gorącój, 

 w pustyniach Afryki, gdzie noce spokojne, we dnie zaś, zwłaszcza l^olo godz. 1 — 2 

 po południu, prawdziwe powstają uragany. U nas każdy rolnik spieszy obsiewać 

 pole rano, bo liczy na względną przynajmniej ciszę. 



Zjawisko to, obserwowane na lądzie, tak w strefie wiatrów statecznych jak 

 i zmiennych, dowodzi, że przyczyna, powodująca największe wiatrów we dnie na- 

 tężenie, działa przyspieszająco przy powierzchni ziemi na wszystkie zarówno kie- 

 runki Aviatrów. Z drugiej strony uwydatnia się ono najwyraźniej podczas dni po- 

 cfodnych, niemnićj w porze cieplój występuje w Warszawie bardziej stanowczo 

 niż zimą: co widzimy ze stosunku średniój chyżości wiatrów rano i wieczorem do 

 takiej że w południe; a mianowicie: 



zimą . 



4,8 



5,3 = 



1 



. 1,1 



wiosną , 



4,2 



5,5 = 



1 



1,3 



latem . 



3,1 



4,1 = 



1 



1,3 



jesienią . 



3,9 



4,7 = 



1 



1,2 



W odmienny zupełnie sposób występuje okres dzienny chyżości wiatrów na 

 morzu i w miejscowościach otwartych na górach. Kiedy na morzu wiatr przez całą 

 dobę dmie z jednakową prawie siłą, słabnąc nawet nieco podczas największego cie- 

 pła dziennego, to na szczytach gór o południu okazuje się naj mniejszość natężenia 

 wiatru. (') 



Przyczynę tego zjawiska Esj^y, a za nim Koppen upatrują w prądach wstępu- 

 jących i opadających. Chyżość wiatrów od warstw górnych do dołu maleje zna- 

 cznie skutkiem tarcia o najeżoną powierzchnię ziemi, jest zatem najmniejsza na 

 dnie oceanu powietrznego. Kiedy słońce coraz silniej dolne warstwy atmosfery 

 ogrzewa, powietrze cieplejsze zaczyna o godz. 8 — 9 podnosić się; natomiast z wyż- 

 szych sfer zimniejsze dostaje się do powierzchni ziemi. Ponieważ chyżość tych 

 prądów pozioma, jak się rzekło, znacznie się różni, wstępujące więc prądy zmniej- 

 szać będą pęd wiatru w górnych sferach, opadające zaś, przynosząc z sobą daleko 

 większą chyżość poziomą, potęgują takową u dołu. Powstające obłoki kłębiaste 

 na tle błękitnego nieba, które się piętrzą najgęściój podczas największego ciepła 

 dziennego, przekonywają nas najoczy wiściej o całej t&j sprawie. Ta pionowa 

 wymiana powietrza musi odbywać się najżwawiej podczas wygórowanego ciepła 

 dziennego, wówczas bowiem ciepłota do góry najprędzój się zniża i stan powietrza 

 zbliża do równowagi niestałej (aequilibrium labile), przy którój często się zdarza, 

 że dolne warstwy atmosfery bywają rzadsze od zawieszonych nad niemi. Podług 

 teoryi dynamiki atmosferycznej, zmniejszenie się ciepłoty w pionowym do góry 



(') Spriing. Lehrbuch d. Meteorol. str. 340. 



