TABLICA D-RA JĘDRZEJEWIOZA. 



141 



czycli do tego celu środków jest poznanie wpływu czynników meteorologicznych 

 na pokazywanie się chorób, jednocześnie w większej ilości spostrzeganych. 



Posiadając materyjał spostrzegawczy od lat kilkunastu starannie notowany 

 obu grup zjawisk, zestawiłem go w jednę tablicę, celem wskazania w niej pe- 

 wnych kierunków do dalszych ściślejszych poszukiwań. 



Ściśnięcie na jednym arkuszu takiój ilości zjawisk złożonych nie pozwala 

 bynajmniej przypuszczać możności wyprowadzenia szczegółowych wniosków, ale 

 ma na celu wskazanie dro.2;i, na której wykrycie pewnej ogólnej zależności umo- 

 żebni zwrócenie uwagi na kierunek, w jakim dalsze, szczegółowe badania prowa- 

 dzone być winny. 



Przy nieznajomości wielu przyczyn chorób, rozróżnienie zejścia się przypad- 

 kowego (coincidentia) od zależności przyczynowej (nexus causalis), jest zawsze 

 trudnem, a często nieraożebnem i tylko z wielkiej ilości spostrzeżeń, przechodzą- 

 cej siły pojedyńczego spostrzegacza, oraz po krytycznem rozebraniu szczegółowe- 

 go wypadku może być dokonanem. Ostrożność w czynieniu wniosltów na tej 

 drodze porównania nigdy nadmierną być nie może, zwłaszcza; gdy idzie o wywo- 

 łanie pewnych skutków bijologicznych przez istoty drobnoustrojowe. Kównoczc- 

 sność nieraz przyczyn i skutków jest tylko pozorna. Dość w tym celu przypomnieć 

 przykład pasorzytnój rdzy na pszenicy, rozwijającej się zwylde w Czerwcu. Ła- 

 twość j(^j powstawania (bez względu na jarzypuszczalne pochodzenie zarodków 

 z berberysu) łączono napróżno z różnemi warunkami wilgotności samego Czerw- 

 ca, kiedy spostrzeżenia ściślejsze zdają się wskazywać, że rozmnażanie się tych 

 pasorzytów jest obfitsze w latach, w których początki wiosny w Kwietniu i Maju 

 są więcej wilgotne. Tu zależność dwu zjawisk równoczesnych jest żadna i cofnąć 

 ją należy o parę miesięcy, przez które zarodki niewidoczne dla oka, pozostając 

 wówczas w warunkach sprzyjających ich rozwojowi, dopiero później ujawniają 

 się (stadium incubatlonis). 



Zestawienie czynników meteorologicznych takie, aby one przedstawiały 

 obraz całych lat, ma również ważne niedogodności dla celu przedsiębranego. 

 Krzywizny ich tworzą się z średnich miesięcznych, to jest wartości niejako ideal- 

 nych, kiedy właściwe dane, służące średnim za podstawę, same z siebie nieraz 

 w ciągu krótszego od miesiąca czasu mogą wywierać działania stanowcze. Na- 

 stępstwa tych działali mogą więc być zakryte przez średnią miesięczną, nieprzed- 

 stawiającą w sobie czynnika prawdziwego. Jeśli bowiem przypuścimy, że np. 

 nagła zmiana ciśnienia barometru może oddziałać na pew^ne zmiany stanów płuc 

 skądinąd do tego usposobionych i wywołać liczniejsze jednoczesne zachorowania, 

 wtedy w tablicy tak ściśniętój, takowa nagła zmiana zniknie w średniój miesięcz- 

 nej, a następstwa nią wywołane nie dadzą się pod właściwą zależność z barome- 

 trem podciągnąć. 



W ciągu prowadzonych od r. 1875 spostrzeżeń zdarzyło mi się dwa razy 

 zwrócić uwagę na wyst:} pienie od razu znacznej ilości krwotoków płucnych, tak 

 u osób, które ich przedtem nigdy nie miały, jakoteż i u tych, u których one w pe- 

 wnych przerwach czasu powtarzały się przy istnieniu chronicznycłi cierpień płuc. 

 W obu razach zdarzyło się to jednocześnie z nagłym spadkiem ciśnienia barome- 

 trycznego, raz w r. 1885, kiedy od 20 do 21 Marca barometr spadł o U milime- 



