158 



DZIAŁ I. METEOROLOGIJA I HIDROGRAFIJA. 



§ 2. Charakter koryta i brzegów. 



Koryto rzeki Wisły w granicach Królestwa Polskiego jost przeważnie pia- 

 szczyste, brzegi najczęścićj płaskie i łatwo podmywane; skutkiem czego spotykamy 

 na całej długości rzeki mnóstwo ławic piaszczystych, bardzo rucliomych i łatwo 

 przenośnycli, które ulegając zmiennym prądom wody, układają się w korycie nie- 

 prawidłowo i czynią główny nurt jego nadzwyczaj krętym i niestałym. Niektóre 

 mielizny porosłe wikliną (samosiejką) tworzą wyspy stałe i dzielą koryto rzeki na 

 odnogi. 



W czasie przyborów zalewane bywają części powiśla położone na poziomie 

 od 1,50 do 2,00 sażenów nad stanem niskich wód. Grunt na tój części powstał 

 z naniesionego przez powodzie mułu, w skład którego wchodzą w wielkiej ilości 

 glina, wapień i różne organiczne domięszki. Podobne ziemie, jak wiadomo, sta- 

 nowią bardzo urodzajną glebę i mogą być uprawiane bez żadnych amelijoracyj 

 przez lat wiele. Dla tego też na calem powiślu, pomimo przewidywanych zale- 

 wów, spotykamy gęstą ludność, zajmującą się uprawą roli i z zaciętym uporem 

 broniącą swych siedzib od grożącego im zniszczenia. 



Ażeby dać bardziśj treściwe wyobrażenie o rzeczywistym stanie rzeki Wisły, 

 uważam za pożyteczne przytoczyć kilka zdań I. Kosteneckiego, zaczerpniętych 

 z tłumaczonego przezeń artykułu „Prawo Wodne," gdzie między innemi powie- 

 dziano, że przy średnim poziomie wody nurt rzeki nie bywa zwarty lecz dzieli się 

 zwykle na dwie lub trzy części w jednt^j lub też kilku odnogach; koryto zaś samo 

 składa się z mielizn podwodnych i szczerkowych, lub z wysp rozrzuconych po- 

 między krętemi brzegami nadzwyczajnie niejednostajnie. 



Szerokość koryta jest zmienną od 200 do 900 sażenów, a głębokość jego jest 

 niemnićj rozmaitą i zależy głównie od stanu wody. Brzegi bywają podrywane 

 na wszystkich zakolach, z których składa się prawie cała rzeka, a ilość ziemi 

 w ten sposób przez rzekę zabierana dochodzi w granicach Królestwa Polskiego do 

 150 hektarów w ciągu każdego roku. 



Ziemia z poderwanych brzegów oraz kamienie a równie wpadające do rzeki 

 z tych brzegów pnie i cale drzewa, tworzą coraz to nowe przeszkody dla spławu 

 i żeglugi, bardzo utrudnionych już skutkiem zmienności krętego nurtu spławnego 

 (fahrwasser) w czasie niskiego stanu wody. 



Nic przeto dziwnego, że w takich warunkach o holownikach niezbędnych 

 dla prawidłowej żeglugi mowy być nie może. 



Granice przyborami rzeki zalewanych obszarów zależą od topograficznego 

 zakreślenia doliny rzecznćj, tak że szerokość pasu zalewanego zmienia się w gra- 

 nicach od 1 do 10 wiorst. 



Niektóre niziny powiśla są obwarowane przed powodzią usypanemi z ziemi 

 ochronnemi wałami. Na nieszczęście, wały te, wykonane bez ogólnego planu, ze 

 zmianą nurtu rzeki ulegają częstym uszkodzeniom i nadto wywierają w czasie 

 przyborów szkodliwy wpływ na kierunek prądu, który skutkiem nieodpowiednie- 



') Holownikami zwykle nazywają, statki parowe do holowania ładownych lub próżnych zwy- 

 czajnych statków i te o ile stan wody pozwala, mogą- być zastosowywane na Wiśle; w tem miejscu 

 mowa o drodze holowniczej po brzegach do holowania statków zapomocą; koni lub ludzi. 



