REGULACYJA WISŁY. 



159 



go kierunku wałów nie zgadza, się z prądem wód zwyczajnych, co też wywołuje 

 nieprawidłowe i często niespodziewane zapiaszczenia koryta rzeki, 



Skutkiem niejednakowej szerokości koryta, jego rozgałęzień, tudzież niedo- 

 statecznej głębokości, a nadto z powodu sterczącycli resztek budowli dawniejszych, 

 prawie każdej zimy powstają, na rzece zatory lodowe, które koleją rzeczy wywołu- 

 ją silniejsze podmywanie brzegów i znaczniejsze zatapianie okolicznych miejsco- 

 wości, 



§ 3. Powodzie 1 zatory lodowo. 



Wisła, której źródła i dopływy leżą o wiele bardziój na południe niż jćj 

 ujście, podlega częstym i raptownym zmianom poziomu wód swoich. Najniższy 

 poziom, przy którym możebną jest jeszcze jaka taka żegluga, odpowiada 2,5 stop. 

 ang. ponad zerem wodoskazu warszawskiego; przy stanie wody poniżej tój grani- 

 cy, żegluga jest wielce utrudniona, lub zupełnie niemożebna. 



Wielkie powodzie mają miejsce z początkiem wiosny i w połowie lata. Po- 

 wodzie wiosenne są skutkiem gwałtownego tajania śniegów i puszczania lodów 

 zarówno u źródeł Wisły jak i u źródeł kilku znaczniejszych jćj dopływów. Pod- 

 czas ciepłój znowu pory roku (najczęściój w końcu Czerwca) chmury deszczowe 

 gnane przez wiatry północno-wschodnie (morkę) na Karpaty, ochładzają się na 

 ich szczytach i oddają wilgoć, która pod postacią wód meteorycznych, spadając na 

 powierzchnię ziemi, zasila potoki górskie i razem ze śniegiem topniejącym na 

 wyższych szczytach gór daje początek wylewom letnim, znaczniejszym częstokroć 

 od wiosennych. W ogólności, wiatry północno-wschodnie są naj pewniej szemi 

 zwiastunami oczekiwanych powodzi. 



Wisła wylewa zwykle trzy razy rocznie, prócz mniejszych przyborów, powo- 

 dowanych ulewami w górach. Naj niebespieczniej szemi dla rolników są powodzie 

 letnia w Czerwcu, czyli tak zwana Swiętojanka i jesienna we Wrześniu czyli Jakó- 

 hówka, która zwykle jednak nie bywa znaczną. Wiosenne zaś wylewy, znane pod 

 nazwą Krakówek, są dobrodziejstwem dla całego powiśla, albowiem zalewają one 

 pola oziminą zasiane, lub jeszcze pustkami stojące i, jak wylewy Nilu, osadzają na 

 mieli muł rzeczny (madę), znakomicie użyźniający. Wszakże, przy znaczniejszym 

 przyborze wody zdarza się i na odwrót, t, j. że na rodzajne pola wyrzucane bywa- 

 ją piaski same. 



Podczas znaczniejszych powodzi, które nawiedziły Królestwo Polskie w bie- 

 żącem stuleciu: 



29 Kwietnia r. 1813 woda podniosła się do 3,00 saż. ponad zero wodoskazu warsz. 

 13 Marca „ 1838 „ „ „ „ 2,71 „ 



28 Sierpnia „ 1839 „ „ ,„ 2,95 „ 



25 Marca „ 1841 „ „ „ „ 2,58 „ 



27 Lipca „ 1844 „ „ „ „ 3,25 „ 



4 Kwietnia „ 1845 „ „ „ „ 2,59 „ 



24 Czerwca „ 1884 „ „ „ „2,53 „ 



Dobroczynne działanie powodzi wiosennych na porzecze znacznej ulega re- 

 dukcyi skutkiem szkodliwego wpływu zatorów lodowych, które powstają z powo- 

 du że lody w górnych częściach Wisły i jój dopływów pękają i spływają już 



