EEGULACTJA WISŁY. 



177 



§ 2. Okresy rozwoju robót. 



Punkt wyjścia dla robót regulacyjnych na części Wisły pogi-anicznej między 

 Galicyją a Królestwem Polskim stanowi konwencyja międzynarodowa z r. 1864. 

 Do tego czasu budowle regulacyjne, wykonywane na' obu brzegach rzeki, składały 

 się wyłącznie z krótkich tam poprzecznych (główek), służyć mających do obrony 

 brzegów wklęsłych od podrywania przez prąd wodny. Budowle pomienione, 

 wznoszone bez planu ogólnego, niemające dostatecznej długości i znajdujące się 

 w znacznej jedna od drugiój odległości, nietylko że nie odpowiadały swemu 

 przeznaczeniu, łecz najczęścis^j wywierały wpływ szkodliwy na całość brzegów. 



Fig. 6, 7, 8 i 9 mogą służyć za typy rozmaitych uszkodzeń wklęsłych brze- 

 gów rzeki, wywołanych przez krótkie tamy poprzeczne (główki). 



Powyżój i poniżej każdćj tamy popi-zecznój powstają, jak wiadomo, zamęty, 

 które, w miarę podmywania dna rzeki, stopniowo się powiększają i nadają ruch 

 wirowy całój masie wody, znajdującej się w pobliżu główki. Wir, powstający 

 przy główce, wywiera najbardziej niszczące działanie, podmywając dno rzeki, 

 wiry zaś boczne podmywają brzegi i działają ujemnie na fundamenty tamy, zało- 

 żone w brzegu. Zobopólne działanie z góry i z dołu wirów bocznych pociąga za 

 sobą obejście fundamentów a zatem i zypełną ruinę tam poprzecznych, które, od- 

 myte od brzegu, zalegają już na głównym nurcie i stanowią przeszkodę dla że- 

 glugi. 



Ażeby zabezpieczyć trwałość i prawidłowe działanie tam poprzecznych, po- 

 trzeba podlużyć je i zmniejszyć odległość między niemi, stosownie do wklęsłości 

 brzegu tudzież siły i kierunku nurtu rzecznego. 



Niestety, chcąc skorzystać z tych środków, potrzeba nad miarę zwiększyć ■ 

 liczbę budowli i najczęścićj wykonywać roboty na znacznój głębi i pod silnem 

 parciem prądu rzecznego. Okoliczności powyższe powiększają znacznie nakłady 

 pieniężne, czyniąc system tam poprzecznych nad wyraz niedogodnym przy szer- 

 szem zastosowaniu. 



W okresie od r. 1864 do 1873 wskutek nieznacznych funduszów, asygnowa- 

 nych przez rząd rossyjski, roboty na lewym brzegu Wisły w pogranicznćj części 

 z Galicyją ograniczały się tylko na zwyłcłój konserwacyi lub łcapitalnych po- 

 prawkach tam poprzecznych, już dawniój pobudowanych tak, że o systematycznem 

 prowadzeniu robót regulacyjnych nawet mowy być nie mogło. 



Dopiero od roku 1873, t. j. od czasu zwiększenia sum asygnowanych roboty 

 regulacyjne brzegu lewego przeszły w fazę rokującą rozwój bardzic^j prawidło- 

 v/j i są prowadzone przez naszycli inżynierów według racyjonalniejszego planu, 

 przyjętego w Austryi jeszcze w i*. 1864, a polegającego na umiejętnem połączeniu 

 tam poprzecznych z opaskami i tamami podłużnemi. 



§ 3. Sposoby urządzenia i typy normalne budowli regulacyjnych faszy- 



nowych. 



Budowle regulacyjne po obu brzegach rz. Wisły są wzniesione na stopy 

 ang. nad poziom wody ponad zerem wodoskazu na Podgórzu i wykonywają sięwy- 



Pam. Fizyj. Tom VII. Dział I. 23 



