90 



DZIAŁ II. GIEOLOGIJA. 



t. j. węo-lan cynku (szpat cynkowy, galman). 2) Kalamin, wodny ki-zemian cyn- 

 ku i Yillemit, bezwodny krzemian i 3) Blenda cynkowa, t. j. siarek cynku. 

 Wszystkie inne rodzaje są to albo formy przejściowe, albo też zależą, od mniej- 

 szych lub większych przymięszek ciał obcych, głównie wodnego tlenniku żelaza. 



Cienkie płytki szpatu cynkowego przedstawiają pod mikroskopem następu- 

 jące szczegóły: Węglan cynku znajduje się' przeważnie w formie ziarnek i niere- 

 gularnie ograniczonych tabliczek; przy silniejozych powiększeniach można jednak 

 często zauważyć dość wyraźne przeważnie sześciokątne i trójkątne przekroje zwy- 

 kle niezbyt dobrze wykształconych kryształków smitsonitu. 



Kryształy same są bezbarwne z lekkim niebieskawym odcieniem (trochę 

 ciemniejsze od izomorficznych z niemi kryształów kalcytu), niekiedy przybierają 

 barwę słabo czerwoną, zależną od cząsteczek wodanu żelaza. Cząsteczki żelaza 

 zwykle skupiają się na brzegach kryształów smitsonitu i wypełniają przestrzeń 

 między temi kryształami, tworząc tło, w którem pogrążone są cząsteczki węglanu 

 cynku. W tak zwanym galmanie czerwonym, przy większej ilości wodanu żela- 

 za, kryształy smitsonitu są często dość oddalone od siebie i w masie wodanu żela- 

 za ze wszystkich stron nim otoczone, spoczywają cząsteczki połączenia cynkowego. 

 Przy silnych powiększeniach przekroje kryształów galmanu przedstawiają często 

 budowę, przypominającą strukturę oolitową, t. j. składają się z współśrodkowycli 

 warstw, niezależnie zaś od tego, mają budowę włóknistą, z promieniami schodzą- 

 cemi się w środku kryształu. Rysunek II przedstawia właśnie szlif, na którym 

 budowa ta jest wyraźnie widoczną. 



Kryształy szpatu cynkowego mało odróżniają się pod mikroskopem od kry- 

 ształów kalcytu. Lemberg ') proponuje dobrą metodę dla wykrycia połączeń 

 cynkowych pod mikroskopem; używał on jej wprawdzie, tylko badając proszki 

 mineralne, można ją wszakże przy pewniej ostrożności zastosować także i do ba- 

 dania szlifów. Na szlif działa się w przeciągu 1— 2 minut wodnym rosczynem 

 siarku amonu, po oddaleniu tego ostatniego działamy rostworem azotanu srebra. 

 Sól srebrna działając na siarek cynku, osiada na jego miejscu w postaci siarku 

 srebra, a azotan cyniku przechodzi do rostworu. Reakcyja ta jest bardzo czułą i ope- 

 rując ostrożnie, otrzymuje się wszędzie w szlifie, gdzie się znajdowały połączenia 

 cynkowe osad siarku srebra pod mikroskopem ciemno- brunatnego koloru z chą- 

 rakterystycznym blaskiem, przypo niuającym blask hematytu. Obecność wię- 

 kszych ilości żelaza maskuje reakcyją, gdyż połączenia żelazne dają ją także. Me- 

 toda Lemberga daje nam możność zobaczenia, jak jest rozdzielony szpat cynkowy 

 w rudacli, zawierających niewielkie ilości tego minerału, jak w wapieniu stano- 

 wiącym podkład i w dolomicie stanowiącym nadkład polcładów rud cynkowych. 



W szlifach z rud takich jest prawie niemożliwem odróżnić cząsteczki smit- 

 sonitu od otaczających je cząsteczek kalcytu lub dolomitu. Dopiero posiłkując 

 się metodą Lemberga, możemy się przekonać, że połączenia cyiikowe nie tworzą 

 w rudach takich oddzielnych skupień, lecz są rozdzielone w całc^j masie wapienia 

 lub dolomitu, tworząc mniej lub więcej gęstą sieć rozgałęziającą się między czą- 



') I. Lembei-g. Zeitsohrift cl. deutscli. Geol, Ges. 1876, 28, pag. 250. 



