o BADANIU BYDŁA KRAJOWEGO. 



269 



a zatem niewdzięcznych nowój ojczyźnie, która im nie mogła dostarczyć wygód, 

 do jakich przywykły. 



Hodowcy nasi nie znali tego ważnego fizyjologicznego prawa, że każdy or- 

 ganizm, powołany do życia w danych wanmlłach, tylko w warunkach podobnych 

 zdoła na innem miejscu zatrzymać swe właściwości. Każde zwierzę domowe, od- 

 dawna na swój ziemi żyjące, zrosło się z tą ziemią, umie najleplój wyzyskać jćj 

 dary i w miarę, jak ziemia hojniejszą będzie i ono wdzięczniej szem się okaże. Wi- 

 na zapoznania tych ważnych zasad spada poczęści i na zoologów naszych, którzy 

 zajmując się tylko zwierzęc'em żyjącem w lasach, na polach, w wodach, zanie- 

 dbali zupełnie najbliższych sąsiadów, zwierzęta w stajniach i oborach trzymane. 

 Gdyby byli bliżój i te zwierzęta poznali, gdyby na zasadzie tej znajomości pou- 

 czyli ogół naszych ziemian o właściwościach, przymiotach i wadach bydlęcia swoj- 

 skiego, wyjaśnili związek, zachodzący pomiędzy charakterem danej okolicy, a jój 

 typowem bydlęciem, oi'az wyjaśnili najgłówniejsze prawa fizyjologiczne, rządzące 

 rozwojem zwierzęcego organizmu —to może dziś i nasz kraj mógłby się pochwalić 

 znanemi a cennemi rasami bydła swojskiego. Całe to ważne, zadanie spoczywa 

 dotychczas nietknięte przez naszych zoologów, a z każdym rokiem staje się tru- 

 dniejsze, bo coraz bardziój ginie typ krajowego bydlęcia w bezładnym tłumie i"ó- 

 żnorodnych mięszańców. W niedalekiej przyszłości wiele okolic naszego kraju 

 nie będzie wiedziało, jakiem bydlęciem rogatem obdarzyła je przed wiekami przy- 

 roda, a wtedy najściślejsze badania nie zdołają odszukać tój gałęzi fauny kra- 

 jowój. 



Warto zająć się tem zadaniem, choćby nawet nie przyniosło żadnych korzy- 

 ści dla hodowli zwierząt domowych w naszym kraju. Sam interes naukowy po- 

 winien być dla zoologów podnietą, ażeby zapełnili owę lukę w całości poznania 

 fauny krajowej. Kto więc tyra przedmiotem zająć się zechce, niech mti służą do 

 pomocy następujące wskazówki. 



Ponieważ każda odmiana bydlęcia, danój okolicy, jest poczęści produktem 

 powstałym pod wpływem doboru człowieka, poczęści zaś — i to czasem głównie, 

 produktem warunków przyrodzonych owój okolicy, przeto nie można odłączyć 

 opisu odmiany bydlęcia od tła miejscowego. Opis więc taki powinien się zaczy- 

 na.ć przedstawieniem charakteru ojczyzny danój odmiany, wymienić należy, czy 

 okolica jest górzystą i do jakiój wysokości się wznosi, czy równiną o szerokich 

 granicach, czy stepem, czy porzeczem, czy też lesistą puszczą. Jakie są pokłady 

 gieologiczne, jaki rodzaj ziem, jaki klimat, jaki charakter roślinności, a mianowi- 

 cie roślin na paszę służących. Wszystkie te czynniki mają ważne znaczenie 

 w wytwarzaniu się odmian zwierzęcych wogóle, a więc i bydła rogatego. 



Opis samego bydlęcia powinien obejmować następujące szczegóły: 



Barwa włosa i sltóry, tak po całem ciele, jakoteż na poszczególnych jego 

 częściach; cieniowanie barwy zarówno na jednem zwierzęciu, jakoteż na różnych 

 osobnikach; barwa rogów i kopyt; grubość skóry i kości pod nią leżących. 



Waga żywa zwierząt dorosłych, tak samców jak i samic, waga noworodków. 



Wielkość ciała zwierząt męskich i żeńsłdch, która oznacza się stosunkiem po- 

 między wysolcością a długością ciała. 



