270 



DZIAŁ III. ZOOLOGIJA. 



Kształtów poszczególnycli części ciała niepodobna przedstawić samemi tylko 

 słowami, gdyż w opisie taliim nie można wyrazić wzajemnego stosunku tycłi czę- 

 ści. Wizerunki typowych okazów zwierząt bardzo są, pożą-dane do uzmysłowie- 

 nia rzeczy, ale też niedostateczne z tego względu, że przedstawiają tylko osobni- 

 ki, z których żaden nie może mieć w sobie zebranych wszystkich cach, któremi od- 

 znacza się pewna rasa zwierząt. Niezbędną, przeto rzeczą są dokładne wymiary, 

 dokonane na wielkiej liczbie zwierząt, z których następnie można zestawić prze- 

 ciętne dane, zarysowujące rzeczywiście typową postać rasy czy odmiany. Wy- 

 miary takie powinny być wykonane podług pewnego systemu, a liczba ich ma być 

 dostateczną do objęcia w sobie całego zevvnętrznego zarysu ciała. Schemat odpo- 

 wiadający poAvyższym warunkom, przedstawiony jest na załączonych rycinach, 

 do których niezbędnem jest obszerniejsze wyjaśnienie '). 



Wymiary poszczególnych części ciała przedstawione są linijami prostemi 

 i oznaczone porządkowemi numerami. Te są: 



1. Linija miedzyroza czyli szerokość czoła pomiędzy osadami rogów, mie- 

 rzona wzdłuż krawędzi szczytowej czoła, na granicy rogu i włosa. 



2. Linija skroniowa czyli szerokość czoła pomiędzy krawędziami bocznemi 

 kości czołowej. 



3. Zewnętrzna Yuń]^ oczna^ t. j. odległość zewnętrznych kątów oczu, ozna- 

 czająca największą szerokość czoła pomiędzy oczodołami. 



4. Wewnętrzna linija oczna, pomiędzy wewnętrznemi kątami oczu, jest za- 

 razem granicą pomiędzy czołem a twarzą. 



5. Szerokość policzków mierzona ponad kostnemi sterczami szczęki górnej. 



6. Szerokość pyska razem z poprzednią, jakoteż z linijami ocznemi, nadaje 

 wyraz twarzy głowy bydlęcój. 



7. Długość czoła od górnej ^mwądzi wyniosłości szczytowej czoła pomię- 

 dzy rogami, do punktu zetknięcia się z wewnętrzną liniją oczną. 



8. Długość twarzy od tego punktu do górnej krawędzi nieowłosionego 

 pyska. 



9. Wymiary 7 i 8 tworzą razem wzięte długość głowy. 



10. Szerokość dolnej szczeki od zewnętrznego kąta oka, aż do najbardziój od 

 niego odległego punktu na zakręcie wznoszącej się gałęzi szczęki dolnój. 



11. Linija prosta, wyprowadzona z zewnętrznego kąta oka, do płaszczyzny 

 czołowej, razem z wymiarem poprzednim, daje: 



12. Boczną szerokość głowy. 



13. Kąt twarzowy w stopniach. 



14 i 15. Długość i szerokość uszów. 



16. Długość rogów mierzona po łuku zewnętrznym od osady do końca 

 ostrego. 



17. Oddalenie końców, albo sięg rogów. 



^) Eyciny wraz z opisem wyjęte są z dzieła, wydawanego przez austryjackie ministeryjum 

 rolnictwa, p. t. ,.Die oesterreichischen Kinder Racen''. Porobiłem jednak małe zmiany, które mi 

 w praktyce korzystnemi się okazały. 



