276 



DZIAŁ in, ZOOLOGLJA. 



pastwisk. Nic przeto dziwnego, że tam się utrzjTfiala rasa bydła zupełnie odrę- 

 bna, z wybitnemi cechami i z dziedzicznemi przymiotami, którą dełegacyja nasza 

 uważa większością głosów, jako rasę bydła oryginalnego polskiego, a to dla na- 

 stępujący cli powodów: 



1) że się rosciąga na znacznej przestrzeni i w znacznc^j liczbie, a zachowuje 

 te same kształty i własności; że zatem nie jest to przypadkowe zabłąkanie się ja- 

 kiej i'asy, ale pokolenie liczne, szeroko rozgałęzione, przekształcone naturą, grun- 

 tu, na którym się wychowało. 



2) że właśnie wslcutek wyżej wspomnianych okoliczności, żadna krevv obca 

 tego pokolenia nie skrzyżowała. Do tych wsi, które jak Dąbrowa, Sadków, Za- 

 gdańsk, Piórków, po kilkaset ki-óvv posiadają, a po kilkadziesiąt par wołów ro- 

 cznie sprzedają, nie zawitał od wieków buhaj holenderski ani szwajcarsld, ale 

 posługują się one nędznerai na oko, bardzo młodemi stadnikami raiejscowemi. 



3) że mimo to, albo właśnie dlatego, wszystko bydło tamtejsze jedne ma 

 kształty: obok znakomitego wzrostu szyja cienka, głowa mała, oko żywe i łago- 

 dne, kość ostra, linija krzyża dobra, ogon nisko wyrastający, dość długi. Ta ra- 

 sa bydła znana jest w Icraju pod różnemi nazwiskami: koło Łowicza nazywają ją 

 wołami karaieniarskiemi, bo z młyńskim kamieniem w tamtę stronę chodzą; w ka- 

 liskiem znana jako opoczyńskie, bo stoki gór S-tokrzyskich, wysuwające się ku 

 Opocziiu ich dostarczają. Nazywają je także to kieleckiemi, to chęcińskiemi, bo na 

 jarmarki tych miast licznie bywają doprowadzane. Rasa ta przeto niewątpliwie 

 rodzima krajowa". Sprawozdanie to posłużyło jako główny materyjał do artyku- 

 łu o bydle rasy S-tokrzyskiój w Encyklopedyi Rolniczój, przy ozem dołączono 

 dość nędzne rysunłd. 



Oprócz tego, spotykamy się ze wzmiankami o tem bydle w sprawozdaniach 

 komisyj wystaw warszawskich inwentarza żywego, za lata 1882 i 1883, pióra p. 

 Kubickiego. Dla porównania i uzupełnienia literatury przedmiotu, przytaczam 

 tu słowa p. Kubickiego: 



„Z rasy ki-ajowój dostarczono pięć sztuk z okolic S-go Krzyża. Bydło to 

 maści wiśniowo-czerwonój, bez żadnój odmiany, odznacza się łbem małym i su- 

 chym, nogą ki'ótką, ustawioną na bezwadliwój łopatce, liniją krzyża prostą, wyso- 

 ką osadą ogona, piersią szeroką, zadem normalnym, wogóle ma wygląd bardzo ła- 

 dny, pociąga zarówno swą łagodną powierzchownością, jak i... drobnym wzro- 

 stem. Doprawdy, trudno sobie wystawić, w jaki sposób z rasy tak małej bywają 

 hodowane woły tak silne i ro^łe, jalcie powszechnie są znane pod nazwą kamie- 

 niarskich lub S'tokrzyskich. Waga buhaja rasy Świętokrzyski('j wynosiła 710 

 funtów, krowy zaś jednaj 670 fun., a drugiej 755 fun.; ta ostatnia przy bardzo ob- 

 fitem żywieniu, w 10 dni po ocieleniu, dawała dziennie około 6 kwart mleka". 



W sprawozdaniu z roku 1883 znajdujemy następującą wzmiankę: „.,. jest to 

 jednakże bydło dające dobre woły robocze, a nawet dobre dójki, o bardzo prawi- 

 dło w(ej budowie ciała, wzrostu niewielkiego, przypominające maścią i składem 

 swoim bardzo bydło tyrolskie '). Powinno ono, jako bydło rasy krajowej, obu- 



1) Niewdając się w krytykę powyższego zdania, maszę zaznaczyć, że w krdtkiem mojem , 

 sprawozdaniu z wycieczki w Ś-tokrzyskie, zamieszczonem w Nr 10 „Wszechświata" z r. b., po- ' 



j 



